Dr. Yusuf Demirci

Geni?letilmi? Ba????klama Pro?ram? Genelgesi 2008 PDF Yazdır ePosta
  
Cuma, 20 Mart 2009 11:36

2008 Y?l? Geni?letilmi? Ba????klama Pro?ram?'n? görmek için devam?n? okuyunuz...


 

GEN??LET?LM?? BA?I?IKLAMA PRO?RAMI

 

Bag?s?klama hizmetleri, bebekleri, çocuklar? ya da eriskinleri enfeksiyona yakalanma
riskinin en yüksek oldugu dönemden önce as?layarak bu hastal?klara yakalanmalar?n? önlemek
amac? ile yürütülen önemli bir temel sagl?k hizmetidir.
Genisletilmis Bag?s?klama Program? (GBP), Bogmaca, Difteri, Tetanoz, K?zam?k,
K?zam?kç?k, Kabakulak, Tü
berküloz, Poliomyelit, Hepatit B ve Hemofilus influenza tip b’ye
bagl? hastal?klar?n morbidite ve mortalitesini azaltarak, bu hastal?klar? kontrol alt?na almak ve
hatta tamamen ortadan kald?rmak amac? ile hassas yas gruplar?na enfeksiyona yakalanmalar?ndan
önce ulas?p bag?s?klanmalar?n? saglamak için yap?lan as?lama hizmetlerini içerir.
Temel amaç; dogan her bebegin as? takvimine uygun olarak yukar?da say?lan on hastal?ga
kars? bag?s?k k?l?nmas?d?r. Genisletilmis deyimi ise as?s?z veya eksik as?l? bebek ve çocuklar?n
tespit edildigi anda as?lanmas?n?n saglanmas? ve bu uygulaman?n ülke genelinde her yerde esit
olarak yap?lmas? anlam?n? vurgulamak için kullan?lmaktad?r.
GBP akademisyenlerden olusan Bag?s?klama Dan?sma Kurulu’nun (BDK) bilimsel destegi
ve önerileri dogrultusunda yürütülmektedir. BDK y?lda en az iki kez toplanarak güncel
gelismeleri görüsmekte ve önerilerde bulunmaktad?r.
GBP HEDEFLER_:
??Her bir antijen için etkinligi korunmus as? ile ülke genelinde %95 as?lama oran?na ulasmak ve
devaml?l?g?n? saglamak,
??12–23 ayl?k bebeklerin %90’?n? tam as?l? hale getirmek,
??5 yas alt? (0–59 ayl?k) as?s?z ya da eksik as?l? çocuklar? tespit edip as?lamak,
??Okul çag? çocuklar?n?n rapel as?lar?n? tamamlamak,
??Tespit edilen tüm gebelere uygun tetanoz difteri as?s? dozunu uygulamak,
??Ülkenin poliomyelitten ar?nd?r?lm?s durumunu sürdürmek,
??Maternal ve Neonatal Tetanozu elimine etmek,
??2010 y?l?na kadar yerli k?zam?k virüsünü elimine etmek,
??K?zam?kç?k ve Konjenital Rubella Sendromunu kontrol alt?na almak,
??Difteri, Bogmaca, Hepatit-B, Tüberküloz, Kabakulak ve Hemofilus influenza tip b’ye bagl?
hastal?klar? kontrol alt?na almak,
??As? güvenligini sürdürmek,
??Kay?t bildirim sistemini güçlendirmek,
??Toplumun kat?l?m?n? saglamak olarak belirlenmistir.
Tam as?l? çocuk; 1’er doz BCG ve KKK, 3’er doz DaBT/DBT, Polio, Hep B ve Hib
as?lar?n?n tamam?n? alm?s çocuk olarak tan?mlanmaktad?r.
Bu hedeflere ulasmak için as?lama hizmetleri herkese ulasabilecek sekilde rutin hizmetler
içinde sunulmal?, gerekli durumlarda h?zland?rma (sabit ve gezici ekipler olusturarak), yerel as?
günleri, kampanya gibi destekleyici aktiviteler yap?lmal?d?r. Biriken duyarl? nüfuslar? koruma
kapsam?na almak (özellikle poliomyelit ve k?zam?kta) ve salg?n? önlemek için duyarl? yas
gruplar?nda yakalama (catch-up) ya da takip (follow-up) gibi ek as?lama programlar?
yürütülmelidir.
DA_M_ GENELGE
2
A-) ASI TAKV_M_:
1) Çocukluk Dönemi As?lama Takvimi
A ) Okul Öncesi As?lamalar:
??Dogumda (_lk 72 saat içinde) Hep B–1
??1. Ay?n bitiminde (4 haftal?k) Hep B–2
??2. Ay?n bitiminde (8 haftal?k) DaBT-_PA-Hib–1, BCG
??4. Ay?n bitiminde (16 haftal?k) DaBT-_PA-Hib–2
??6. Ay?n bitiminde (24 haftal?k) DaBT-_PA-Hib–3, OPA, Hep B–3
??12. Ay?n bitiminde (52 haftal?k) KKK
??Rapel doz (18–24 ayl?k) DaBT-_PA-Hib–R, OPA
(DaBT-_PA-Hib–3’den 1 y?l sonra)
B ) Okul As?lamalar?:
??_lkögretim 1. s?n?fta OPA, KKK, Td
??_lkögretim 8. s?n?fta Td
Çocukluk dönemi as?lama takvimi
Hep B: Hepatit B as?s?
BCG: Bacille Calmette-Guerin as?s?
DaBT-_PA-Hib: Difteri, aselüler Bogmaca, Tetanoz, _naktif Polio, Hemofilus influenza tip b as?s? (Besli Karma as?)
KKK: K?zam?k, K?zam?kç?k, Kabakulak as?s?
OPA: Oral Polio as?s?
Td: Eriskin Tipi Difteri-Tetanoz as?s?
R: Rapel (Pekistirme)
Dogumda
1.ay?n
sonu
2.ay?n
sonu
4.ay?n
sonu
6.ay?n
sonu
12. ay
18–24 ay
_lkögretim
1.s?n?f
_lkögretim
8.s?n?f
Hep B I II III
BCG I
DaBT-_PA-Hib I II III R
KKK I R
OPA ?????
Td ???
DA_M_ GENELGE
3
2) 1 Yas Üstü Hiç As?lanmam?s Çocuklarda As?lama Semas?
TCT: Tüberkülin Cilt Testi
As? takviminde belirtilen aral?klara göre as?lar? tamamlanamam?s çocuklarda önceki
as? dozlar?n?n tekrar yap?lmas?na gerek yoktur. Aradan uzun bir süre geçmis olsa bile,
as?lamaya b?rak?lan yerden devam edilir, eksik as?l? çocuk saptand?g?nda yas?na uygun
olarak yukar?daki semalara göre as?lar? tamamlan?r.
3- Dogurganl?k Çag? Kad?n/Gebe As?lamalar?
Dogurganl?k Çag? (15- 49 Yas) /Gebe Kad?nlardaki Tetanoz As? Takvimi
Doz say?s? Uygulama zaman? Koruma süresi
Td 1 Gebeligin 4. ay?nda - _lk kars?lasmada Yok
Td 2 Td 1’den en az 4 hafta sonra 1-3 y?l
Td 3 Td 2’den en az 6 ay sonra 5 y?l
Td 4 Td 3’den en az 1 y?l sonra ya da bir sonraki gebelikte 10 y?l
Td 5 Td 4’den en az 1 y?l sonra ya da bir sonraki gebelikte Dogurganl?k çag? boyunca
Hiç as?lanmam?s gebelerin en az iki doz Td as?s? almalar? saglanmal?d?r. _kinci doz
dogumdan en az iki hafta önce tamamlanmal?d?r. Yeterli süre saglanamad?ysa tek doz Td alm?s
gebenin ve bebeginin tetanoz hastal?g? aç?s?ndan risk alt?nda oldugu dikkate al?nmal?d?r. Temiz
dogum sartlar?n?n saglanmas? ve bebegin göbek bak?m?n?n dogru yap?lmas? daha da önem
kazanmaktad?r.
Kay?tl? tetanoz toksoid dozu olanlar: GBP kapsam?nda 1980 y?l? ve sonras?nda dogan
çocuklar?n büyük bölümüne erken çocukluk döneminde veya okul çag?nda tetanoz as?s?
uygulamas? yap?lm?s ve bu çocuklar?n bir k?sm? dogurganl?k çag?na ulasm?st?r. 1980’den sonra
dogan kad?nlar?n as? kay?tlar?n?n bulunmas? durumunda, uygun aral?klarla yap?lm?s en az 3 doz
DBT/Td/TT, dogurganl?k çag?nda yap?lm?s 2 doz TT/Td dozu yerine say?l?r ve as? takvimine
kal?nd?g? yerden devam edilir.
A ) 6 yas?ndan küçük ve yasam?n?n ilk y?l?nda hiç as?lanmam?s çocuklarda as?lama
semas? (12-71 ay):
_lk kars?lasma DaBT-_PA-Hib, Hep B, ppd ile TCT
_lk kars?lasmadan 2 gün sonra KKK, TCT sonucuna göre gerekiyorsa BCG
_lk kars?lasmadan 2 ay sonra DaBT-_PA-Hib, Hep B
_lk kars?lasmadan 8 ay sonra DaBT-_PA-Hib, Hep B, OPA
Çocukluk çag? as?lama takvimine okul as?lar? ile devam edilecektir.
B ) 6 yas üzerinde ve daha önce hiç as?lanmam?s çocuklarda as?lama semas?(72 ay ve
üzeri):
_lk kars?lasma Td, OPA, Hep B, KKK
_lk kars?lasmadan 1 ay sonra Td, OPA, Hep B, KKK
_lk kars?lasmadan 8 ay sonra Td, OPA, Hep B
DA_M_ GENELGE
4
B-) ASI UYGULAMALARINDA GENEL KURALLAR:
??Sagl?k kurumuna herhangi bir nedenle basvuran basta bebek, çocuk ve gebeler olmak
üzere tüm bireylerin as?lanma durumu kontrol edilmeli, as? takvimine göre as?lanmas?
gerekenler ve eksik as?l?lar tespit edilip as?lamak için her f?rsat degerlendirilmelidir.
Kaç?r?lm?s f?rsatlar en aza indirilmelidir.
??Sagl?k kurumlar?nda as? günü uygulamas? yap?lmamal?, her gün as? yap?lmal?d?r.
??As? uygulamalar?ndan önce enjektör, as? ve varsa suland?r?c? üzerindeki etiketi ve son
kullanma tarihi (Exp/ED: Expiry date) kontrol edilmeli, etiketi olmayan ya da son
kullanma tarihi geçmis as?lar, suland?r?c?lar ve enjektörler kullan?lmamal?d?r.
??Miad? (kullan?m süresi) önce dolacak veya son kullanma tarihi en yak?n olan as? ilk önce
kullan?lmal?d?r.
??Aç?lan çoklu as? flakonlar?na aç?l?s tarih ve saati yaz?lmal?d?r.
??Kullan?ma haz?r enjektörlü as?lar hariç, her as? için ayr? ve steril bir enjektör
kullan?lmal?d?r.
??Birden fazla as? ayn? anda yap?labilir. BCG, OPA, DaBT-_PA-Hib, KKK ve Hepatit B
as?lar?n?n ayn? gün yap?lmas?nda bir sak?nca yoktur. Ayr? ayr? enjektörler ile farkl?
ekstremitelerden yap?l?r. Ayn? ekstremiteden farkl? as?lar?n uygulanmas? zorunlu ise iki
as?n?n uygulanma bölgesi aras?nda en az 2 cm mesafe olmal?d?r.
??DaBT-_PA-Hib besli karma as?s? d?s?ndaki as?lar ayn? enjektörde kar?st?r?lmaz. Besli
karma as?da ise ayn? ambalajda bulunan liyofilize Hib as?s? s?v? formda olan DaBT-_PA ile
suland?r?ld?ktan sonra kullan?l?r.
??12 aya kadar bebeklerde intramuskuler uygulama için uylugun orta veya üst 1/3 k?sm?nda
vastus lateralis kas?n?n ön yan bölümü kullan?l?r.
??As?lamada iki doz aras?nda olmas? gereken en az sürelere mutlaka uyulmal?d?r.
B?rak?lmas? gereken en az süreye uyulmad?g?nda yap?lan doz geçersiz say?l?r ve uygun
süre sonra tekrarlan?r.
??As? takviminde belirtilen uygulama zamanlar? ve uygulama aral?klar?na uymak esast?r.
Ancak zorunlu hallerde asag?da belirtilen en az süreler kullan?labilir;
o DaBT-_PA-Hib as?s?n?n 1. ile 2. ve 2. ile 3. dozlar? aras?ndaki süre en az 4 hafta
olmal?d?r. Ayn? as?n?n 3. dozu ile rapel dozu aras?ndaki süre ise en az 6 ay
olmal?d?r.
o K?zam?k antijeni içeren iki as? aras?nda en az 4 hafta süre olmal?d?r.
o Hepatit B’nin 1. ve 2. dozu aras?nda en az 4 hafta, 2. ve 3. dozu aras?nda en az 8
hafta olmal?, ayr?ca 3. doz 1. dozdan en az 16 hafta sonra uygulanmal?d?r. As?l olan
0–1–6 semas?d?r.
??Aradan uzun bir süre geçmis olsa bile, as?lamaya kal?nan yerden devam edilir.
??Kural olarak parenteral (enjeksiyonla) uygulanan iki canl? viral as? ayn? anda
uygulanabilir, ayn? anda uygulanamayacaksa aralar?nda en az 4 hafta süre b?rak?lmas?
gerekir. Takvimimizde yer alan canl? as?lardan OPA ile diger canl? as?lar aras?nda süre
b?rak?lmas? gerekmez. K?zam?k hastal?g? ya da as?s? sonras? lenfopeni (t lenfosit azalmas?)
olusma olas?l?g? nedeniyle, hücresel bag?s?kl?k yetersiz kalabileceginden K?zam?k içeren
as?lar sonras? BCG uygulanmas?nda 4 haftal?k bir süre b?rakmak gerekir. BCG’nin önce
uyguland?g? durumda ise K?zam?k içeren as?lar?n uygulanmas? için süre b?rakmaya gerek
yoktur.
DA_M_ GENELGE
5
??Canl? virüs as?lar? Tüberkülin Cilt Testini (TCT) bozabilir, bu nedenle ppd uygulamas?
K?zam?k içeren as?lar ile ayn? günde veya 4–6 hafta sonra yap?lmal?d?r.
??As?lama öncesi as? kontrendikasyonlar? mutlaka sorgulanmal?d?r.
??DaBT-_PA-Hib as?s? için üst yas s?n?r? 6 yast?r (72 ay).
??Tetanoz toksoidi (TT) yerine Td as?s? uygulamas? ile çocukluk çag?ndaki difteri
as?lamas?n?n rapel dozu yap?lmakta, ayn? zamanda daha önceden bag?s?klanmam?s ve
difteriye hassas olan kisilerin bag?s?klanmas?na f?rsat saglanmaktad?r. Gebelik dahil TT
uygulanmas? gereken her durumda Td as?s? uygulanmal?d?r.
??Herhangi bir yas grubunda Hepatit B as?lamas? yap?lmadan önce Hepatit B’ye yönelik
serolojik inceleme yap?lmas?na gerek yoktur.
??Hepatit B as?s? dogumdan sonra en geç ilk 72 saat (tercihen ilk 24 saat) içinde
uygulanmal?d?r.
??Tas?y?c? oldugu bilinen anneden dogan bebeklere dogumdan sonraki ilk 12 saat içinde
Hepatit B as?s? uygulanmal?, ayr?ca dogumda as? ile birlikte Hepatit B immun globulini de
yap?lmal?d?r.
??Dogum ag?rl?g? 2000 gr’?n üzerindeki bebeklerde Hepatit B as?lama semas? aynen
uygulanmal?d?r.
2000 gr’?n alt?nda dogum ag?rl?g? olan bebeklerde ise asag?daki sekilde uygulanmal?d?r:
a. Anne Hepatit B tas?y?c?s? ise veya tas?y?c?l?k durumu bilinmiyorsa dogumdan
sonraki ilk 12 saat içinde ilk doz yap?l?r, daha sonra 1., 2. ve 12. aylarda as?
tekrarlan?r (toplam 4 doz uygulan?r).
b. Anne Hepatit B tas?y?c?s? degilse, bebek 2000 gr’a ulast?g?nda veya 1. ay?n
sonunda ilk doz yap?l?r, ilk dozdan 1 ay ve 6 ay sonra as? tekrarlan?r (toplam 3 doz
uygulan?r).
??BCG as?s? dogumdan itibaren yap?labilir, ancak uygulama kolayl?g?, daha az
komplikasyon olmas? ve immünitenin daha kuvvetli gelismesi için 2 ay? doldurdugunda
uygulanmal?d?r.
??BCG as?s?, 3. aydan sonra yap?lacaksa ppd ile TCT yap?ld?ktan sonra sonucuna göre
uygulan?r.
??BCG as?lamas? ile ilgili olarak;
o Kay?tlara göre BCG yap?ld?g? bilinen çocuklarda (skar görülsün veya görülmesin)
ve BCG skar? bulunan çocuklarda herhangi bir yasta kontrol amac?yla TCT
yap?lmas?na gerek yoktur ve bunun sonucuna göre BCG uygulamas? gerekli
degildir.
o 6 yas üzerinde hiç as?lanmam?s çocukta BCG gerekli degildir.
o 6 yas alt?nda BCG yap?lmam?s olan çocukta TCT sonucuna göre gerekiyorsa BCG
uygulan?r.
??OPA yap?ld?ktan sonra, çocugun beslenmesinin s?n?rlanmas?na gerek yoktur. Anne sütü
rahatl?kla verilebilir.
??_shali olan çocuga OPA uygulanabilir, ancak 4 hafta sonra fazladan bir doz daha yap?l?r.
??Genel ilke olarak gebelikte canl? as?lar yap?lmamal?d?r, ancak risk-yarar durumu (Kuduz
as?s? gibi) göz önüne al?narak duruma göre karar verilmelidir.
??Her ne kadar k?zam?kç?k as?s?na bagl? fetal anomaliye dair bir kan?t olmasa da,
K?zam?kç?k veya KKK as?s? alanlar 4 hafta süre ile gebelikten korunmal?d?r. K?zam?kç?k
DA_M_ GENELGE
6
as?lamas? öncesi gebelik testi yapmaya gerek yoktur, gebe olup olmad?g? sorularak as?
yap?lmas?na karar verilir.
??Eriskinlerde Td as?lamas? konusunda;
o Daha önce as?lanma durumu bilinmeyen tüm yetiskinlerin 3 doz Td as?s? ile
as?lanarak primer immünizasyonlar?n?n tamamlanmas? gerekmektedir (Birinci doz
ile ikinci doz aras?nda 1 ay, ikinci doz ile üçüncü doz aras?nda 6 ay). 1980’den
sonra doganlar?n as? kay?tlar?n?n bulunmas? durumunda, uygun aral?klarla yap?lm?s
3 doz Tetanoz içeren as? alm?s olanlar 2 doz Tetanoz as?s? alm?s kabul edilerek
as?lanmalar?na kald?g? dozdan devam edilir.
o Önceki as?lanma durumu bilinmeyen gebelerin de ilk kars?lasmada 1 ay ara ile en
az iki doz Td as?s? almalar? saglanmal?, 3. doz Td as?s? primer seriyi tamamlamak
üzere 2. dozdan 6 ay sonra yap?lmal?d?r.
o Primer serisi tamamlanm?s tüm yetiskinlere 10 y?lda bir Td as?s? yap?lmal?d?r.
o Primer serisi tamamland?g? as? kay?tlar?ndan anlas?lan bir kad?na gebe kald?g?nda
Maternal ve Neonatal Tetanoz Eliminasyon Program?na uygun olarak 1 doz Td,
sonraki gebeliginde de 1 doz Td yap?larak 5 doz Td semas? tamamlan?r (Yüksek
Riskli Bölgeler d?s?ndaki bölgelerde).
o Dogurganl?k çag?nda (15–49 yas) 5 doz Td alm?s olan kad?nlar?n da 10 y?l
aral?klarla Td as?lamas?na devam edilir.
??Ailelere, uygulanan as?, as?n?n gerekliligi, bir sonraki as? için gelmeleri gereken zaman ve
olas? yan etkileri hakk?nda bilgi verilmelidir.
??As?lanan her kisiye mutlaka as? kart? verilmelidir.
??As? uygulamas? kadar as?lama faaliyetleri s?ras?nda ortaya ç?kan t?bbi at?klar?n uygun
sekilde uzaklast?r?lmas? da önemlidir. Bu nedenle as? uygulamas? yap?lan her ortamda
Enjektör Güvenli At?k Kutusu da kullan?lmal?d?r.
C-) ASI UYGULAMALARINDA KAYIT VE B_LD_R_M S_STEM_
As?y? uygulamak kadar düzenli as? kayd? tutman?n da önemli oldugu bilinmelidir. As?
uygulamalar?n?n ilgili tüm kay?t formlar?na zaman?nda, tam ve dogru olarak kaydedilmesi
saglanmal?d?r. As? Sonras? _stenmeyen Etki (AS_E) izleme sisteminin geregi olarak yap?lan tüm
as?lar?n ve varsa suland?r?c?lar?n?n lot no’su da kay?t formlar?na islenmelidir. DaBT-_PA-Hib besli
karma as?s?n?n paket üzerindeki lot no’su, as? lot no’su olarak kullan?lmal?d?r. GBP
uygulamalar?nda kullan?lacak olan Form 012A ve 012B, Form 013 ve 013B, Bölge D?s? As?
Bildirim Formu, Ayl?k GBP Sürveyans Formu, As? Kartlar? ve As? _zlem Çizelgeleri örnekleri
Ek-1’de bulunmaktad?r.
Ülkemizdeki as? uygulamalar?nda halen, Sagl?k Bakanl?g? taraf?ndan temin edilen as?lar
(kamu as?s?) yan?nda özel sektör taraf?ndan saglanan as?lar da (özel as?) kullan?lmaktad?r. Ayr?ca
Sagl?k Bakanl?g? taraf?ndan saglanan GBP as?lar? ücretsiz uygulanmak ve bildirimde bulunmak
kayd? ile talep eden diger sagl?k kuruluslar?na da “Tas?n?r Mal Yönetmeligi” kurallar?na uygun
olarak verilebilir.
KAYIT VE B_LD_R_M FORMLARI:
??Form 012 (As? Kay?t Fisi): Temel as? kay?t formudur. 0-59 ay bebekler için Form 012A,
5 yas ve üzeri için 012B formu kullan?l?r. Bu formlarda Sagl?k Ocag?/Aile Hekimi taraf?ndan
uygulanan tüm kamu as?lar? siyah kalemle kaydedilir.
DA_M_ GENELGE
7
Kisinin bagl? oldugu Sagl?k Ocag?/Aile Hekimi d?s?nda baska bir kurum taraf?ndan
as?lanmas? durumunda as?n?n yap?ld?g? Sagl?k Ocag?/Aile Hekimi taraf?ndan misafir Form
012A/B’ye kaydedilir ve “Bölge D?s? As? Bildirim Formu” doldurularak ilgili Sagl?k
Ocag?na/Aile Hekimine ulast?r?l?r. Bu kay?t bagl? oldugu Sagl?k Ocag?/Aile Hekimi taraf?ndan
Form 012A/B’ye mavi renkli bir kalemle islenir. Bu dozlar da Sagl?k Ocag?/Aile Hekimi
taraf?ndan eksik as?l?lar?n takibinde ve bölge as? oranlar?n?n hesab?nda dikkate al?n?r. Okul
as?lamalar?nda da ögrencinin kay?tl? oldugu Sagl?k Ocag?/Aile Hekimine bildirimin yap?lmas?
gerekir. Ay sonunda bu as?lar as?y? uygulayan birim taraf?ndan Form 013’e kaydedilerek bildirilir.
Hastaneler gibi Tas?n?r Mal Yönetmeligine uygun olarak as? verilen diger birimler
taraf?ndan _l Sagl?k Müdürlügü veya bagl? birimlerinden al?n?p uygulanan kamu as?lar? Form 013
ve uygulanan kisilere ait ad, soyad, dogum tarihi, baba ad?, T.C. Kimlik no, adres bilgileri ve
as?n?n ad?, lot no., varsa suland?r?c? lot no., kaç?nc? doz olduguna dair bilgileri içeren bir liste ile _l
Sagl?k Müdürlügüne bildirilir. _l Sagl?k Müdürlükleri taraf?ndan Sagl?k Grup Baskanl?klar?/TSM
ler yolu ile veya dogrudan, as? kay?tlar? ilgili Sagl?k Ocag?na/Aile Hekimine ulast?r?l?r. Bu kay?t
bagl? oldugu Sagl?k Ocag?/Aile Hekimi taraf?ndan Form 012A/B’ye mavi renkli bir kalemle
islenir. Bu dozlar da Sagl?k Ocag?/Aile Hekimi taraf?ndan eksik as?l?lar?n takibinde ve bölge as?
oranlar?n?n hesab?nda dikkate al?n?r. Ay sonunda bu as?lar as?y? uygulayan birim taraf?ndan Form
013’e kaydedilerek bildirilir.
Özel as?lardan içeriginde DBT/DaBT, Polio, Hib, KKK ve Hepatit-B antijenlerini
bulunduran as?lar? uygulayan kisi ve kuruluslar taraf?ndan yap?lan as?lar, as?lanan kisi ve as?n?n
bilgileri (ad, soyad, T.C. Kimlik no, dogum tarihi, baba ad?, adres bilgileri ve as?n?n ad?, lot no.,
varsa suland?r?c? lot no., kaç?nc? doz) ile bir liste halinde ayl?k olarak bagl? oldugu Sagl?k Grup
Baskanl?g?/TSM/Sagl?k Müdürlügüne gönderilmeli ve as?lanan kisinin kay?tlar?n?n ilgili Sagl?k
Ocag?ndaki/Aile Hekimindeki Form 012A/B’ye tam ve dogru aktar?lmas? saglanmal?d?r. Ayr?ca
saha gezilerinde tespit edilen özel as?lar da kay?t alt?na al?nmal?d?r. Özel as?lar tarihleri
belirtilerek k?rm?z? renkli bir kalemle ilgili formlara kaydedilir. Ay sonunda bu as?lar Sagl?k
Ocag?/Aile Hekimi taraf?ndan Form 012A/B’den Form 013B’ye aktar?l?r. Burada temel amaç;
yap?lan as?n?n bildirim sistemine bir kez girilmesini saglayarak mükerrer bildirimi engellemektir.
Özel bildirimler veya saha gezileri s?ras?nda tespit edilen GBP hedef antijenleri d?s?nda
uyguland?g? tespit edilen diger antijenler Form 012A/B’nin “Diger” sütununa kaydedilir, bu
as?lar?n bildirimi yap?lmaz.
??Form 012A (0–59 ay as? kay?t fisi): Temel as? kay?t formudur. Bu formda kurum
taraf?ndan uygulanan tüm kamu as?lar? siyah kalemle kaydedilir. Bu form Sagl?k Ocag? bölgesinin
büyüklügüne göre her Sagl?k Evi veya Muhtarl?k, sokak, vb. düzeyinde haz?rlan?r. Dogan, tespit
edilen veya Sagl?k Ocag? bölgesine gelen her bebek, Ev Halk? Tespit Fisi (ETF), Form 004, Form
006 ve Form 012A’ya kaydedilir. Aile Hekimleri de kay?tl? bebek ve çocuklar?n? Form 012A’ya
kaydeder. Form 012A’da yap?lan as?lar?n her biri tarih, gün-ay-y?l olarak ilgili alana kaydedilmeli,
as?n?n ve varsa suland?r?c?s?n?n lot no’su da belirtilmelidir.
Bu forma diger sagl?k birimleri ve özel hekimler taraf?ndan yap?lan as?lar da tarihleri
belirtilerek farkl? renkte bir kalemle kaydedilir (Kamu as?lar? için mavi, özel as?lar için k?rm?z?
renkli kalem kullan?lmal?d?r). 60 ayl?k olan çocuklar?n kay?tlar? form 012B’ye aktar?l?r. Form
012A, Form 013 ve Form 013B’nin veri kaynag?d?r.
Form 012A’da bulunan “dogumda neonatal tetanoza kars? korunmus çocuk” bölümü
asag?daki bilgiler dogrultusunda doldurulur:
Yeni dogan veya tespit edilen her bebek, Form 012A’ya kaydedilirken annenin tetanoz
as?lanma durumu sorgulan?r. Yeni dogan?n dogumda tetanoza kars? korunup korunmad?g?
DA_M_ GENELGE
8
asag?daki tabloda belirtilen as? dozlar? aras?ndaki minimum aral?klara ve yap?lan dozdan sonraki
koruma sürelerine göre degerlendirilir. Eger çocuk son geçerli doz taraf?ndan saglanan korunma
döneminde dogduysa, neonatal tetanoza kars? korunmus olarak isaretlenir. Çocuk dogdugunda
korunma dönemi baslamam?ssa, bitmisse veya anne hiç as?lanmam?s ise dogumda neonatal
tetanoza kars? korunmam?s olarak isaretlenir.
Anneye yap?lm?s dozlar Koruma süresi
Bir geçerli doz
_ki geçerli doz (Td1’den en az 4 hafta sonra)
Yok
As?dan 15 gün sonra baslayan, 3 y?ll?k koruma
Üç geçerli doz (Td2’den en az 6 ay sonra)
Dört geçerli doz (Td3’den en az 1 y?l sonra)
Bes geçerli doz (Td4’den en az 1 y?l sonra)
As?dan 15 gün sonra baslayan, 5 y?ll?k korunma
As?dan 15 gün sonra baslayan, 10 y?ll?k korunma
Dogurganl?k çag? boyunca korunma
??Form 012B (5 yas üzeri as? kay?t fisi): 012A gibi temel as? kay?t formudur. Bu formda
kurum taraf?ndan uygulanan tüm kamu as?lar? siyah kalemle kaydedilir. 5 yas?n? geçen kisilere
yap?lan GBP as?lar? bu forma tarih, gün-ay-y?l olarak belirtilerek as?n?n ve varsa suland?r?c?s?n?n
lot no’su ile kaydedilmelidir. Bu forma ayr?ca, diger sagl?k birimleri ve özel hekimler taraf?ndan
yap?lan as?lar da tarihleri belirtilerek farkl? renkte bir kalemle kaydedilir (Kamu as?lar? için mavi,
özel as?lar için k?rm?z? renkli kalem kullan?lmal?d?r). Form 012A ile birlikte, Form 013 ve Form
013B’nin veri kaynag?d?r. Okul çag? ve eriskin dönem as?lamalar?n?n da bu forma kaydedilmesi
gerektigi unutulmamal?d?r.
??Form 013: Sagl?k Ocag?, Aile Hekimi (AH), Toplum Sagl?g? Merkezi (TSM), diger
kuruluslar ve Sagl?k Müdürlügü düzeyinde, yap?lan as?lar?n ve as?, antiserum, enjektör ve at?k
kutusu stok durumunun ayl?k olarak bir üst kademeye bildirilmesi için kullan?l?r. Her ay?n
sonunda Sagl?k Ocag?, AH ve TSM taraf?ndan, o ay yap?lan as?lar Form 012A’dan ve Form
012B’den, yas grubuna göre ayr?larak, bu forma aktar?l?r. Kurumlarda Form 013 haz?rlan?rken
sadece o kurumda uygulanan kamu as?lar? bildirilecektir. Burada temel amaç; yap?lan as?n?n
bildirim sistemine bir kez girilmesini saglayarak mükerrer bildirimi engellemektir.
Hep B 1. dozunun ilk 72 saat içinde uygulanmas? Hepatit B Kontrol Program?n?n geregidir
ve bu uygulaman?n Sagl?k Ocag?/Aile Hekimi, _l ve Ülke düzeyinde takibi gereklidir. Dogumda
hastanede uygulanan Hep B 1. doz as?lar?n?n Sagl?k Ocag?/Aile Hekimi taraf?ndan takip
edilebilmesi amac?yla bu as?n?n bildirimi, Form 013 ile bebegin bagl? oldugu kurum taraf?ndan da
yap?lmal?d?r. Ay sonunda, Sagl?k Ocag?/Aile Hekimine hastanelerde uyguland?g? bildirilen Hep B
1. doz uygulamalar? Form 012 A kaynak al?narak Form 013’ün ilgili bölümünde (Bölge d?s?)
gösterilir. Bu bölümde B_ (Bölge içi) bölümüne yaz?lan doz say?s? Sagl?k Ocag?n?n/Aile
Hekiminin uygulamalar?n?, BD (Bölge d?s?) bölümüne yaz?lan doz say?s? hastanede yap?lan
uygulamalar? gösterdiginden iki bölümün toplam? Sagl?k Ocag?/Aile Hekiminin Hep B 1 as?
oran?n?n hesaplanmas?nda kullan?l?r. B_ (Bölge içi) bölümüne yaz?lan doz say?s? Sagl?k
Ocag?n?n/Aile Hekiminin lojistik takibinde de kullan?l?r. Mükerrer bildirimin önlenmesi için il
Hep B 1. doz as? oran? hesaplanmas?nda Sagl?k Ocag?/Aile Hekimlerinin Form 013’de B_
bölümünde gösterilen doz say?lar? ile hastane taraf?ndan gönderilen Form 013 doz say?lar? toplam?
kullan?l?r.
Form 013 takip eden ay?n ilk haftas? içinde Sagl?k Müdürlügüne ulast?r?l?r. Sagl?k
Müdürlügüne gelen formlar kontrolleri yap?larak, en geç ay?n 20’sine kadar Temel Sagl?k
_statistikleri Modülü (TS_M) program?na girilir ve en geç ay sonunda Bakanl?kta olacak sekilde
tek bir form halinde Bakanl?ga ulast?r?l?r.
DA_M_ GENELGE
9
??Form 013B: Özel as?lardan içeriginde DBT/DaBT, Polio, Hib, KKK ve Hepatit-B
antijenlerini bulunduran as?lar?n bildirimi için kullan?l?r. Bu uygulamay? yapan kisi ve
kuruluslar?n gönderdigi ayr?nt?l? liste ayl?k olarak bagl? oldugu Sagl?k Grup
Baskanl?g?/TSM/Sagl?k Müdürlügü yoluyla ilgili Sagl?k Ocag?/Aile Hekimine ulast?r?l?r ve Form
012A/B’ye aktar?l?r. Ayr?ca saha gezilerinde tespit edilen özel as?lar da kay?t alt?na al?nmal?d?r.
Özel as?lar tarihleri belirtilerek k?rm?z? renkli bir kalemle ilgili formlara kaydedilir. Ay sonunda
bu as?lar Sagl?k Ocag?/Aile Hekimi taraf?ndan Form 012A/B’den Form 013B’ye aktar?l?r. Burada
temel amaç; yap?lan as?n?n bildirim sistemine bir kez girilmesini saglayarak mükerrer bildirimi
engellemektir.
Form 013B, takip eden ay?n ilk haftas? içinde Sagl?k Müdürlügüne gönderilir. Sagl?k
Müdürlügüne gelen formlar kontrolleri yap?larak, en geç ay?n 20’sine kadar TS_M program?na
girilir ve en geç ay sonunda Bakanl?kta olacak sekilde tek bir form halinde Bakanl?ga ulast?r?l?r.
??Bölge D?s? As? Bildirim Formu: Kisinin bagl? oldugu Sagl?k Ocag?/Aile Hekimi d?s?nda
baska bir sagl?k kurumu taraf?ndan as?lanmas? durumunda ilgili Sagl?k Ocag?na/Aile Hekimine
bildirimde kullan?lacakt?r.
??Form 004 (Kisisel Sagl?k Fisi): Her as? seans?ndan sonra Form 012A ve B as? kay?t
formlar?na kaydedilen as?lar, tarihi gün-ay-y?l olarak belirtilecek sekilde bu forma aktar?l?r.
??Form 005 (Gebe- Lohusa _zleme Fisi): Gebelere yap?lan ve Form 012B’ye kaydedilen
Td as?lar?, tarihi gün-ay-y?l olarak belirtilecek sekilde Form 005’e de kaydedilmelidir.
??15–49 Yas Kad?n _zlem Fisi: 15–49 yas kad?nlara ve gebelere yap?lan ve Form 012B’ye
kaydedilen Td as?lar?, tarihi gün-ay-y?l olarak belirtilecek sekilde bu forma da kaydedilmelidir.
??Form 006 (Bebek ve Çocuk _zleme Fisi): Her as? seans?ndan sonra Form 012A’ya
kaydedilen as?lar, tarihi gün-ay-y?l olarak belirtilecek sekilde bu forma aktar?l?r.
??As? kart?:
o Bebek/Çocuk As? Kart?: Tespit edilen her bebek ve çocuk için Form 012A’ya kay?t
s?ras?nda as? kart? düzenlenir, uygunsa as?s? yap?l?r, degilse as? kart?na ilk as? randevu
tarihi kursun kalemle kaydedilerek verilir. As?lama tarihi gün-ay-y?l olarak
doldurulmal?d?r.
o Eriskin Difteri Tetanoz As? Kart?: Tespit edilen her gebe ve yüksek riskli
bölgelerdeki dogurganl?k çag? kad?n için Form 012B’ye kay?t s?ras?nda as? kart?
düzenlenir, uygunsa as?s? yap?l?r, degilse as? kart?na ilk as? randevu tarihi kursun
kalemle kaydedilerek verilir. As?lama tarihi gün-ay-y?l olarak doldurulmal?d?r.
o Okul As? Kart?: Okul as?lamalar? s?ras?nda as?lanan her çocuk Form 012B’ye
kaydedilir ve yap?lan as?lar gün-ay-y?l seklinde tarihi belirtilerek as? kart? verilir.
DA_M_ GENELGE
10
??Ayl?k GBP Sürveyans Formu: Bu formun temel amac? GBP kapsam?ndaki hastal?klarla
ilgili as?lanma durumu verilerini ayr?nt?l? olarak toplamak ve sahadaki as? etkinligini izlemektir.
Bu nedenle vakalar?n as?lanma durumlar? iyi arast?r?lmal? ve bilinmiyor sütununda vaka
kalmamas?na özen gösterilmelidir. Ay sonunda Form 016’ya (Bildirimi Zorunlu Hastal?klar
Tespit Fisi) göre tespit edilen GBP kapsam?ndaki hastal?klar (tüberküloz hariç) bu forma aktar?l?r
ve ay?n ilk haftas? içinde Sagl?k Müdürlügüne gönderilir. Gelen formlar Sagl?k Müdürlügünde
toplanarak tek bir form haline getirilir ve takip eden ay?n en geç 20’sine kadar TS_M program?na
girilir ve ay sonuna kadar Sagl?k Bakanl?g?na ulast?r?l?r. Bu formda yer alan GBP hastal?klar?na
ait say?lar ile Form 017’lerdeki say?lar ayn? olmal?d?r.
??As? _zlem Çizelgeleri: Her Sagl?k Ocag?nda/TSM’de, bölgesindeki as?lama oranlar?n?
izlemek için, her bir antijene özel çizelgeler haz?rlanmal?, ayl?k olarak islenmeli ve as?lama
oranlar?n?n y?l içindeki seyri ve hedefe ulasma düzeyi bu çizelgeler ile izlenmelidir.
D-) ASI KONTREND_KASYONLARI:
As?lar?n yap?lmamas? gereken durumlar çok nadirdir. Kesin kontrendikasyon
durumlar?nda ilgili as? uygulanmaz. Kesin kontrendikasyon ve önlem al?narak as? yap?lacak
durumlarda as? takviminin ne sekilde tamamlanacag?na, takip eden hekim taraf?ndan karar verilir.
Genel As? Kontrendikasyonlar?:
??Bir as?ya kars? gelisen anafilaktik reaksiyon, o as?n?n sonraki dozlar? için kesin
kontrendikasyon olusturur.
??Bir as? bilesenine kars? gelisen anafilaktik reaksiyon, bu maddeyi içeren tüm as?lar için
kesin kontrendikasyon olusturur.
??Atesli veya atessiz ciddi hastal?k durumunda, izleyen hekime dan?s?lmadan as?
uygulanmaz.
As?lara özel durumlar da vard?r:
DaBT as?s?:
??Kesin kontrendikasyon:
o DaBT’ye bagl? ensefalopati (Bogmaca bileseni ç?kar?larak takvime devam edilir.)
??Önlem al?narak as? yap?lacak durumlar:
o As?lamadan sonra 48 saat içinde ortaya ç?kan 40,5oC ve üzerinde rektal ates
o Hipotonik hiporesponsif atak
o Konvülsiyon
o As?lamadan 48 saat sonra ortaya ç?kan ve en az 3 saat süren durdurulamayan
aglama
_PA:
??Kesin kontrendikasyon:
o Neomisin, streptomisin veya polimiksin B’ye kars? anafilaktik reaksiyon
??Önlem al?narak as? yap?lacak durumlar:
o Gebelik
Hib as?s?:
??Kesin kontrendikasyon:
DA_M_ GENELGE
11
o Genel kontrendikasyonlar d?s?nda kontrendikasyonu yoktur.
??Önlem al?narak as? yap?lacak durumlar:
o Yoktur
DaBT-_PA-Hib as?s?:
??Her bir as? için belirtilen tüm kontrendikasyonlar birlikte dikkate al?nmal?d?r.
OPA :
??Kesin kontrendikasyon:
o HIV enfeksiyonu veya evde HIV ile enfekte kisi olmas?,
o Jeneralize malign hastal?k, lenfoma, lösemi, konjenital immün yetmezlik yada HIV
enfeksiyonu nedeniyle immün cevab?n bozuldugu durumlar.
o Kortikosteroidler, alkilleyici ajanlar, antimetabolitler veya radyasyon nedeniyle
immün cevab?n bask?land?g? durumlar.
o Ev temasl?lar?nda bilinen immün yetmezlik durumu.
??Önlem al?narak as? yap?lacak durumlar:
o Gebelik
KKK/K?zam?k as?lar?:
??Kesin kontrendikasyon:
o Neomisin veya jelatine kars? anafilaktik reaksiyon
o Yumurtaya kars? anafilaktik veya anafilaktoid reaksiyon (Anafilaksi d?s?ndaki
yumurta allerjileri engel degildir)
o Gebelik,
o Jeneralize malign hastal?k, lenfoma, lösemi, konjenital immün yetmezlik ya da
HIV enfeksiyonu nedeniyle immün cevab?n bozuldugu durumlar,
o Kortikosteroidler, alkilleyici ajanlar, antimetabolitler veya radyasyon nedeniyle
immün cevab?n bask?land?g? durumlar.
??Önlem al?narak as? yap?lacak durumlar:
o Yak?n zamanda (ürün veya doza göre 3–11 ay aras?nda degisebilir) kan ürünü veya
immünglobulin preparat? verilmis olmas?,
o Trombositopeni,
o Trombositopenik purpura öyküsü.
K?zam?kç?k as?s?:
??Kesin kontrendikasyon:
o Neomisin veya jelatine kars? anafilaktik reaksiyon
o Gebelik,
o Jeneralize malign hastal?k, lenfoma, lösemi, konjenital immün yetmezlik ya da
HIV enfeksiyonu nedeniyle immün cevab?n bozuldugu durumlar,
o Kortikosteroidler, alkilleyici ajanlar, antimetabolitler veya radyasyon nedeniyle
immün cevab?n bask?land?g? durumlar.
??Önlem al?narak as? yap?lacak durumlar:
o Yak?n zamanda (ürün veya doza göre 3–11 ay aras?nda degisebilir) kan ürünü veya
immünglobulin preparat? verilmis olmas?.
Hepatit B as?s?:
DA_M_ GENELGE
12
??Kesin kontrendikasyon:
o Ekmek hamuru mayas?na (Saccharomyces serevisiae) anafilaktik reaksiyon
??Önlem al?narak as? yap?lacak durumlar:
o Yoktur
BCG as?s?:
??Kesin kontrendikasyon:
o Jeneralize malign hastal?k, lenfoma, lösemi, konjenital immün yetmezlik ya da
HIV enfeksiyonu nedeniyle immün cevab?n bozuldugu durumlar,
o Kortikosteroidler, alkilleyici ajanlar, antimetabolitler veya radyasyon nedeniyle
immün cevab?n bask?land?g? durumlar.
o Gebelik.
??Önlem al?narak as? yap?lacak durumlar:
o HIV enfeksiyonu riski alt?ndaki kisiler
DT/Td as?s?:
??Genel kontrendikasyonlar d?s?nda kontrendikasyonu yoktur.
E-) ASILANMAYA ENGEL OLUSTURMAYAN DURUMLAR
(YANLIS KONTREND_KASYONLAR)
Asag?da belirtilen durumlarda as? uygulamas? ertelenmez, as? takvimine göre
uygulamaya devam edilir.
??Allerji veya ast?m (yukar?da anlat?ld?g? gibi, as?n?n belirli bir bilesenine kars? bilinen bir alerji
d?s?nda),
??38.5 ?C’nin alt?nda seyreden solunum yolu enfeksiyonu veya ishal gibi hafif hastal?klar,
??Ailede as?y? takiben yan etki görülme öyküsü,
??Ailede konvülsiyon, felç veya epilepsi bulunma öyküsü,
??Antibiyotik tedavisi görme,
??Anne sütü alma,
??Kronik kalp, akciger, böbrek veya karaciger hastal?klar? gibi kronik hastal?klar,
??Serebral palsi, Down sendromu gibi kal?c? nörolojik durumlar,
??Prematürite (as?lama ertelenmemelidir),
??Ameliyat öncesi ve sonras?,
??Malnütrisyon,
??Yenidogan sar?l?g? öyküsü,
??Topikal (cilt üzerine krem/merhem), aerosol (solunum yolu ile) seklinde veya lokalize
(intraartiküler, intrabursal veya tendon içi vb.) steroid kullan?m? ya da ag?z yolu ile düsük doz
steroid kullan?m? (2 mg/kg veya 20 mg/gün dozundan az),
??Konvülsiyon öyküsü: as?lama sonras? ates görülebileceginden, febril konvülsiyon öyküsü olan
çocuklarda ates ç?kmas? beklenen dönemde ates düsürücü verilmesi uygundur. Çocuk
antikonvülzan tedavi al?yorsa tedavisine aksat?lmadan devam edilmelidir.
As? öncesi genel durumu iyi, sagl?kl? çocuklar?n atesinin ölçülmesine ve fizik muayene
yap?lmas?na gerek yoktur. Kontrendikasyonlar mutlaka sorgulanmal?d?r. As? öncesi çocugun
DA_M_ GENELGE
13
hasta olup olmad?g?n?n sorulmas? yeterlidir. “Önlem al?narak as? yap?lmas? gereken durumlar”da
as? uygulama karar?, takip eden doktora b?rak?lmal?d?r/doktor kontrolü sonras? as? uygulanmal?d?r.
F-) AÇILAN ASI S_SES_ KULLANIM SÜRELER_
As? üretim teknolojisinde gelismeler ve üretilen as?lar?n dayan?kl?l?klar?n?n artt?r?lmas?
dolay?s?yla as? sisesi kullan?m sürelerinde degisiklikler olmaktad?r. Kural olarak çok dozlu
ambalajlarda aç?lan her as? sisesinin üzerine aç?l?s tarihi ve saati mutlaka yaz?lmal?d?r.
GBP’de yer alan as?lar?n kullan?m süreleri söyledir:
??Çok dozlu liyofilize olmayan as?lar:
OPA, DT, Td ve Hep B as?lar? asag?daki sartlara da uymak kayd? ile toplam süre 4 haftay?
geçmemek üzere aç?ld?ktan sonra birbirini izleyen 3 as? seans?nda kullan?labilir.
1. Son kullanma tarihi geçmemis olmal?,
2. As?lar bu süre boyunca sürekli uygun soguk zincir sartlar?nda saklanm?s olmal?,
3. As? flakonlar? suyla temas gibi kontaminasyona maruz kalmam?s olmal?,
4. As?lama için dozlar flakonlardan al?n?rken steril teknikler kullan?lm?s olmal?,
5. Eger varsa flakon üzerindeki VVM (As? Flakonu _zlemcisi) göstergesi kullan?labilir
durumda olmal?d?r.
Yukar?daki sartlar yerine getirilemiyorsa o as? flakonu art?k kullan?lmamal?d?r.
Gezici as? uygulamalar?nda sahaya götürülen as?lardan hiç aç?lmam?s flakonlar yukar?daki
sartlar? saglamak kayd? ile dönüste buzdolab?na yerlestirilir ve öncelikle kullan?l?r. Aç?lm?s
flakonlar ise yukar?daki sartlar? saglamak kayd? ile ayn? gün içerisinde kullan?labilir.
??Çok dozlu liyofilize (suland?r?lan) as?lar:
o BCG as?s? suland?r?ld?ktan sonra (+2) – (+8)oC’de ve karanl?kta korunmak sart?yla 6
saat içinde,
o Çok dozlu K?zam?k ve K?zam?kç?k as?s? suland?r?ld?ktan sonra (+2) – (+8)oC’de ve
karanl?kta korunmak sart?yla 4 saat içinde kullan?lmal?d?r.
??Tek dozlu liyofilize as?lar:
o Tek dozlu Hib ve KKK as?s? suland?r?ld?ktan sonra hemen kullan?lmal?d?r.
??Tek dozlu kombine as?lar:
o Difteri, aselüler Bogmaca, Tetanoz, _naktif Polio, Hemofilus influenza tip b içeren
besli karma as?da, ayn? pakette enjektör içerisinde s?v? formda DaBT ve _PA, ayr?
flakon içinde liyofilize Hib bulunmaktad?r. Liyofilize Hib as?s? s?v? formda olan
DaBT-_PA ile suland?r?ld?ktan sonra hemen uygulanmal?d?r.
As? suland?rmada genel ilkeler:
o Her as? kendi suland?r?c?s? ile suland?r?lmal?d?r. Farkl? as?lar?n suland?r?c?lar?
degistirilerek kullan?lamazlar, yanl?s suland?r?c? kullan?m? as? etkinliginin yok
olmas?na veya AS_E’lere zemin haz?rlar.
o Daima as?y? üreten firman?n saglad?g? suland?r?c? kullan?lmal?d?r.
o Baska amaçlar için kullan?lmak üzere üretilen steril su ya da fizyolojik serum as?
suland?rmakta kullan?lamaz.
o As? uygulanan birimlerde suland?r?c?lar da buzdolab?nda tutulmal?d?r.
o As?lar, as?lama haz?rl?klar? tamamland?ktan sonra suland?r?lmal?d?r.
o As?y? suland?rmadan önce eller temiz su ve sabunla y?kanmal?d?r.
DA_M_ GENELGE
14
o As? flakonu, suland?r?c? ve enjektörler kontrol edilmelidir (dogru as?/suland?r?c?, varsa
as? flakon izlemcisi, son kullanma tarihi).
o Suland?rmadan önce flakona parmakla fiskeler vurularak toz (liyofilize) as?n?n
flakonun dibine çökmesi saglanmal?d?r.
o Suland?r?lan as?n?n buz aküsü ile direkt temas? ve donmas? engellenmelidir. Is?ga
duyarl? as?lar ?s?ktan korunmal?d?r.
o Suland?rma isleminde suland?r?c?n?n tamam? kullan?lmal?d?r.
Liyofilize as?lar?n suland?r?lmas?:
1) Çok dozlu as?lar?n suland?r?lmas?:
o Her yeni uygulama için yeni bir suland?rma enjektörü ve igne ucu kullan?lmal? ve bütün
çözücünün enjektöre dolmas? saglanmal?, daha sonra suland?r?c?n?n tamam? as? flakonu
içine bosalt?lmal?d?r.
o Suland?r?c? ve as?y? kar?st?rmak için birkaç kez yavasça enjektöre çekilip, tekrar
yavasça flakonun içerisine bosalt?larak kar?st?rma islemi tamamlanmal?d?r.
o Suland?rma islemi sonras? enjektör ve ignesi ayr?lmadan güvenli at?k kutusuna
at?lmal?d?r.
o Her uygulama için yeni bir as? enjektörü kullan?lmal?d?r.
2) Tek dozlu as?lar?n suland?r?lmas?:
o Her yeni uygulama için yeni bir as? enjektörü ve igne ucu kullan?lmal?d?r. Önce bütün
çözücünün enjektöre dolmas? saglanmal?, daha sonra suland?r?c?n?n tamam? as? flakonu
içine bosalt?lmal?d?r.
o Suland?r?c? ve as?y? kar?st?rmak için birkaç kez yavasça enjektöre çekilip, tekrar
yavasça flakonun içerisine bosalt?larak kar?st?rma islemi tamamlanmal?d?r. Enjektör
flakondan hiç ç?kar?lmadan as?n?n tamam? enjektöre çekilmeli ve as? uygulanmal?d?r.
o As?lama islemi sonras? enjektör ve ignesi ayr?lmadan güvenli at?k kutusuna at?lmal?d?r.
3) Tek dozlu DaBT-_PA-Hib besli as?s?n?n suland?r?lmas?:
o Besli as?, DaBT-_PA içeren s?v? halde kullan?ma haz?r enjektör ve flakon içerisinde
liyofilize halde Hib olarak ayn? paket içerisindedir.
o Liyofilize halde flakon içerisinde bulunan Hib, s?v? halde enjektör içinde bulunan
DaBT-_PA ile suland?r?l?r.
o Öncelikle bütün s?v?n?n flakona dolmas? saglanmal?d?r. Daha sonra enjektör flakondan
ayr?lmadan, flakon çalkalanarak Hib eritilmeli ve ayn? enjektöre çekilerek
bekletilmeden uygulanmal?d?r.
o As?lama islemi sonras? enjektör ve ignesi ayr?lmadan güvenli at?k kutusuna at?lmal?d?r.
G-) ASI UYGULAMA TEKN_KLER_
As? uygulama teknikleri semas? Ek-2’de verilmistir.
a) BCG as?s? uygulamas?:
1. Sol kol aç?k ve düz tutulur.
2. Enjektör ve igne cilde paralel olacak sekilde, sol omuz bölgesine yak?n enjeksiyon yap?l?r.
3. _gne ucu ile cilt hafifçe kald?r?larak cilt içine (intra dermal-intra kutan) uygulan?r.
4. Cilt içine uygulamada ciltte 5-6 mm büyüklügünde bül (kabar?kl?k) olusmal?d?r.
5. BCG as?s? 0 yasta 0,05 ml, 1 yas üzerinde 0,1 ml uygulan?r.
b) PPD ile Tüberkülin Cilt Testi (TCT) uygulamas?:
DA_M_ GENELGE
15
1. Sol ön kolun 2/3 üst k?sm?nda iç veya d?s yüzüne, cilt içine yap?l?r.
2. Kullan?lacak alanda cilt lezyonu olmamas? ve venlere uzak olmas? gerekir.
3. 5 Tܒden 0,1 ml doz cilt içine verilir.
4. Cilt yüzeyinin hemen alt?na ignenin oblik uç k?sm? yukar? gelecek sekilde tutularak yap?l?r.
5. Enjeksiyondan sonra 6–10 mm çapl? bir kabarc?k olusmal?d?r.
6. Test uygun yap?lmam?ssa hemen ikinci bir test dozu birkaç cm uzak bir yere yap?l?r ve yeri
isaretlenir.
7. Test yap?ld?ktan 48–72 saat sonra (2–3 gün) endurasyon çap? seffaf bir cetvelle milimetrik
olarak ölçülür.
TCT ölçümü* Degerlendirme
0–5 mm Negatif kabul edilir ve as?lan?r.
6–9 mm Süpheli kabul edilir, 1 hafta sonra TCT tekrarlan?r, yine 6–9 mm bulunursa
negatif kabul edilip as?lan?r. 10 mm ve üzeri ise pozitif kabul edilir.
10 mm ve üstü Pozitif kabul edilir, enfeksiyon olarak degerlendirilir ve ailesi ile birlikte
incelenir, hasta bulunmazsa koruyucu tedaviye al?n?r.
* Endurasyonun (olusan sertligin) çap? ölçülmeli, k?zar?kl?k ölçülmemelidir.
c) DaBT-_PA-Hib/DT/Td/Hep B/Hib as?s? uygulamas?:
1. 12 aya kadar bebeklerde deltoid kas? radial sinirin yüzeysel yerlesimi ve kas?n as?y? uygun
sekilde absorbe edecek kadar gelismis olmamas? nedeniyle güvenli intramusküler (IM) uygulama
için uygun degildir. Dolay?s?yla bebeklerde IM uygulama için uylugun orta veya üst 1/3 k?sm?nda,
vastus lateralis kas?n?n ön yan bölümü kullan?l?r.
2. 12. aydan sonra, kolun üst k?sm?na deltoid kas içine yap?l?r. Kol dirsekten, bacak dizden 45°
içe bükülür ve enjektör 90° dik aç?yla cilde girerek, kas içine (intramusküler) uygulan?r.
3. DaBT-_PA-Hib, DT, Td, Hib as?lar? 0.5 ml uygulan?r.
4. Hep B as?s? 10 yasa kadar 0,5 ml, 10 yas ve üzerinde 1 ml uygulan?r.
d) KKK/K?zam?k/K?zam?kç?k as?s? uygulamas?:
1. Kolun üst k?sm?na, deltoid kasa uyan bölgeye yap?l?r.
2. Kol dirsekten 45° içe bükülür, enjektör 45° egimle cildi geçerek, cilt alt?na (subkutan, SC)
uygulan?r.
3. KKK/K?zam?k/K?zam?kç?k as?s? 0,5ml uygulan?r.
e) OPA :
1. Ag?zdan verilir.
2. Çocugun bas? geriye dogru egilir, agz? aç?l?p bir elle yanaklardan tutulurken diger elle dil
üzerine as? damlat?l?r.
3. Damlal?g?n ucunun çocugun agz?na degmemesine dikkat edilir.
4. Damlat?lmas? gereken miktar as? tipine göre degisebilir. Kaç damlan?n bir doza esdeger oldugu
as? flakonu üzerinden kontrol edilmelidir (halen kullan?lan as?da 2 damla 1 dozdur).
H-) ASI LOJ_ST_G_
1) As?lar?n Sevkiyat?
DA_M_ GENELGE
16
GBP için gerekli as? ve malzemeler sevk dönemlerinde ve düzenli aral?klarla dag?t?l?rlar.
Asag?da yer alan tabloda as? depolamas? yap?lan ve kullan?lan merkezlere ne kadar süre için as?
sevkiyat? yap?lmas? gerektigi belirtilmektedir.
As?n?n depoland?g? yer Sevk dönemleri
Bölge deposu ve _l deposu Üç ayda bir
_lçe deposu / TSM Ayda bir
Sagl?k Ocag? / Aile Hekimi Ayda bir
Sagl?k Evi Haftada bir
Kurumlar?n as?, antiserum ve malzeme ihtiyaçlar? bu sevk dönemi süreleri dikkate al?narak
hesaplan?r. Sagl?k Bakanl?g? merkez deposundan _l Sagl?k Müdürlüklerine as? ve antiserum
dag?t?m? asag?da belirtilen dönemler için, ilgili dönemin ilk ay?nda il deposunda olacak sekilde
yap?lmaktad?r.
Sevk dönemi Aylar
1 Ocak – Subat – Mart
2 Nisan - May?s – Haziran
3 Temmuz – Agustos – Eylül
4 Ekim – Kas?m – Aral?k
2) ASI _HT_YACININ BEL_RLENMES_
Dönemlik as? ihtiyac? belirlenirken o dönemde tüketilmesi planlanan as? yan?nda rezerv stok
ve fire de dikkate al?nmal?d?r.
a) _l Sagl?k Müdürlügü as? ihtiyac?:
Her dönemde kullan?lmas? beklenen as? miktar?, her antijen için dönem hedef nüfusu göz
önünde bulundurularak ayr? ayr? hesaplanmal?d?r. Y?ll?k hedef nüfus dörde bölünerek üç ayl?k
dönem hedef nüfusu bulunur. Belirlenen hedef nüfus uygulanan as? doz say?s? ile çarp?larak
yap?lacak as? miktar? hesaplan?r (örnegin katsay? DaBT-_PA-Hib için dört, Hep B için üç, BCG
için bir, vb olmal?d?r). Hesaplanan as? miktar?na fire pay? ve rezerv stok eklendikten sonra ç?kan
miktar ilin üç ayl?k ihtiyac?n? yans?tmaktad?r. Son olarak hesaplanan bu miktardan il depo
mevcudu ç?kar?larak nihai üç ayl?k istek miktar? bulunmal?d?r.
Bu miktar? kontrol etmek için bir önceki y?l?n ayn? döneminde kullan?lan as? miktar?na
bak?l?r. Her bir as? için önceki y?l?n ayn? sevkiyat dönemine ait 3 ay?n Form 013 arka yüzlerinde
“Dönem içi aç?lan” sütunundaki flakon say?lar? toplanarak o dönemde tüketilen flakon miktar?
saptan?r.
Üç ayl?k as? ihtiyac?n?n hesaplanmas? s?ras?nda, hedef nüfus veya geçen y?l ayn? dönemde
kullan?lan as? miktar? üzerinden yap?lan hesaplamalarda ortaya ç?kan ihtiyac? art?racak ya da
azaltacak degisiklikler (as? günleri düzenleme, eksik as?lar? tamamlama, as?lama stratejilerinde
degisiklik, okul as?lamalar?, risk grubu as?lamalar? vb.) ek olarak göz önüne al?nmal?d?r. Bu tür ek
çal?smalar yaz?l? olarak Bakanl?ga bildirilmelidir.
Üç ayl?k as? ihtiyac? için belirlenen miktar sevkiyat dönemi öncesinde Bakanl?ga bildirilir.
b) Sagl?k Ocag?/Aile Hekimi as? ihtiyac?:
DA_M_ GENELGE
17
Sagl?k ocaklar?/Aile Hekimleri as?lar? genellikle ayl?k olarak almaktad?rlar. Sagl?k
Ocag?/Aile Hekimligi düzeyinde ayl?k as? ihtiyac? su sekilde hesaplan?r;
??Daha önceye ait Form 013’ler varsa:
Bebek ve gebe as?lar? için kullan?lmas? beklenen ayl?k miktar genellikle bir önceki ay
kullan?lan miktara yak?nd?r. Form 013 arka yüzünde “dönem içinde aç?lan” sütununda her as? için
bir önceki ay tüketilen flakon say?s? bulunur. Daha sagl?kl? bir rakam elde etmek için bir önceki
y?l?n aç?lan flakon say?lar? toplam? 12’ye bölünerek ayl?k ortalamalar al?n?r.
Elde bulunan as?, ihtiyaçtan ç?kar?larak o ay için il deposundan talep edilecek miktar
belirlenir.
Ay içinde as? tüketimini art?racak ya da azaltacak degisiklikler olmas? bekleniyorsa talep
edilen miktar buna uygun sekilde degistirilmelidir.
??Daha önceye ait Form 013’ler yoksa:
Geçmis aylara ait tüketim kayd?na ulas?lamad?g?nda, ilk ay ihtiyac? hedef nüfusa göre
hesaplan?r. Bu hesaplamada ilin ortalama fire yüzdesi ve rezerv stok da dikkate al?nmal?d?r.
Sonraki aylarda Form 013’deki aç?lan flakon say?s? dikkate al?nmal?d?r.
Sagl?k Ocag? bölgesindeki ‘0–11 ayl?k’ çocuk ve gebe kad?n say?lar? tam olarak biliniyorsa
veya Aile Hekimi kay?tl? hedef nüfusuna göre kullan?lmas? beklenen miktar asag?daki gibi
hesaplan?r.
Uygulanacak yaklas?k doz say?s? = (Hedef nüfus / 12) x As? takvimindeki doz say?s?
Doz olarak bulunan bu miktar, as?n?n bir flakonundaki doz say?s?na bölünür. Sonu bir
üstteki tam say?ya yuvarlanarak kullan?lacak flakon say?s? bulunur (örnegin 3,1 flakon ç?karsa bu
rakam 4 flakona yuvarlan?r). Buna fire yüzdesi ve rezerv stok eklenerek o ay talep edilecek as?
miktar? belirlenir. Elde bulunan as? ihtiyaçtan ç?kar?larak o ay için il deposundan talep edilecek
miktar belirlenir.
Sagl?k Ocag? bölgesindeki hedef nüfus bilinmiyorsa, bölgenin toplam nüfusu ilin kaba
dogum h?z? ile çarp?larak (kaba dogum h?z? bilinmiyorsa %3 olarak al?nmal?d?r) 0 yas bebek
nüfusu bulunabilir. Gebe kad?n say?s? da pratikte 0–11 ay bebek say?s?na esit kabul edilir.
Rezerv stok:
Olaganüstü durumlar, as? sevkiyat?nda gecikme veya talepte beklenmedik bir art?s oldugu
durumlarda depolanan as? miktar? yetersiz kalabilir. Bu gibi durumlarda as?s?z kalmamak için
rezerv stok bulundurulmal?d?r. Ayr?ca destek as?lama çal?smalar? gibi as? ihtiyac?n?n artt?g?
dönemler önceden planlanmal? ve rezerv stogun devaml?l?g? saglanmal?d?r.
Rezerv stok miktar?; merkez depoda 3 ayl?k, bölge ve il depolar?nda 1 ayl?k, ilçe ve Sagl?k
Ocag?/Aile Hekimligi depolar?nda 1 haftal?k ihtiyac? kars?layacak sekilde planlanmal?d?r.
_l depolar?nda merkez depodan nakliyat zaman? da hesaplanarak rezerv stoga ihtiyaç
duyulmadan önce yeni as? talepleri yap?lmal?d?r. Rezerv stok as?lar? diger as?lardan ayr? bir yerde
tutulmamal?d?r. Rezerv stok için planlanan as?lar her bir sevkiyatta yenileri ile degistirilmeli, daha
erken miatl? as?lar?n kullan?m?na öncelik verilmelidir.
Fire yüzdesi:
Aç?lan as?lar?n kullan?m sürelerinin s?n?rl? olmas? ve enjektörlerdeki ölü bosluklar vb.
nedenlerle çok dozlu flakonlardaki as?n?n tamam? kullan?lamayabilir. Aç?lan flakonlardaki as?dan
kullan?lamayan miktar?n aç?lan doza oran?na fire pay? denir. Bunun 100 ile çarp?m? fire yüzdesini
verir.
DA_M_ GENELGE
18
Bir as? flakonunun aç?lmadan önce kullan?lamaz hale gelmesi (örnegin k?r?lan flakonlar,
donmaya veya s?caga maruz kalan as?lar, miad?n?n dolmas? gibi nedenlerle as?n?n kullan?lamaz
hale gelmesi) ise zayi olarak tan?mlanmaktad?r. Zayi öngörülmeyen bir kay?p oldugundan ihtiyaç
planlamas?nda dikkate al?nmaz.
Fire yüzdesi as? cinsine, as? seanslar?n?n s?kl?g?na ve yerlesim yerlerinin dag?n?kl?g?na göre
degisir. _lk ihtiyaç planlamas?nda il düzeyindeki fire yüzdeleri dikkate al?nmal? ancak bu yüzdenin
kurum düzeyinde degisebilecegi bilinmeli ve daha sonraki dönemlerde ihtiyaç planlamas?nda o
kuruma ait fire yüzdeleri dikkate al?nmal?d?r.
Fire yüzdesini hesaplamak için asag?daki formül kullan?l?r:
Fire yüzdesi = (Aç?lan flakon doz say?s? – Uygulanan doz say?s?)
x 100
Aç?lan flakon doz say?s?
Aç?lmam?s flakonda zayi nedenleri Aç?lm?s flakonda fire nedenleri
Miad?n?n geçmesi
As? flakon izlemcisinde “kullan?lamaz” durumu
S?caga maruz kalma
Donma
Flakonlarda k?r?lma
Hatal? say?m
Çal?nma vs.
Sahadan dönen suland?r?lm?s/aç?lm?s as?lar
Enjektörlerdeki ölü bosluklar
Yanl?s suland?rma
Flakon kapaklar?n?n ?slanmas? gibi nedenlerle
kontaminasyon süphesi
Uygulama s?ras?nda meydana gelen kazalar
Kullan?m süresinin dolmas?
Soguk zincirde k?r?lma vs.
Maksimum stok:
Maksimum stok, yeni bir sevkiyat devresinin bas?nda depoda bulunmas? gereken miktardaki
as? ve malzemeleri ifade eder.
Maksimum stok hesaplamas? yap?l?rken fire pay? ve rezerv stok da dikkate al?nmal?d?r.
As? ihtiyac?n?n belirlenmesine yönelik baz? örnekler Ek-3’de yer almaktad?r.
I-) SOGUK Z_NC_R
Soguk zincir, bir as?n?n etkinligini üretiminden kisiye uygulanana kadar koruyan ve ihtiyac?
olanlara yeterli miktarda etkin as?n?n ulasmas?n? saglayan insan ve malzemeden olusan sistemdir.
Zaman?nda ve istenilen miktarda as? temin edilemediginde as? uygulamalar?nda aksamalar
olacakt?r. Kullan?lan as?lar etkin degilse, %100 as?lama oranlar?na ulas?lsa bile bag?s?k bir toplum
olusturma hedefine ulas?lamayacakt?r. Bu nedenle soguk zincir GBP’n?n en önemli
bilesenlerinden biri olarak büyük önem tas?maktad?r.
Tüm as?lar ?s?ya hassast?r. Ayr?ca BCG, K?zam?k, KKK, K?zam?kç?k as?lar? günes ?s?g? gibi
ultraviyoleye de hassast?r. As?lar?n tahrip olmas?n?n sebebi, ?s?n?n kümülatif etkisidir. Yani bir
kerede çok yüksek (30–35?C üzeri) s?cakl?ga maruziyet kadar, birçok kereler daha az s?cakl?klara
(10–30?C aras?) maruziyet de as?y? ayn? derecede bozabilir. Bir kez as?n?n etkinligi kaybolur ya da
azal?rsa, as?lar eski haline döndürülemez, bu nedenle soguk zincir süreklilik gerektirir. Öte
yandan Polio, K?zam?k, KKK, K?zam?kç?k, liyofilize Hib ve BCG as?lar? dondurulabilirken;
DaBT-_PA-Hib, DT, Td ve Hepatit B as?lar? ile liyofilize as?lar?n suland?r?c?lar?n?n hiçbir
zaman donmamas? gerekir. Dondurulmamas? gereken as?lar ve suland?r?c?lar dondugunda as?
DA_M_ GENELGE
19
olma özelligini yitirmekte, geri dönmeyecek sekilde hasara ugrayarak çökeltiler
olusturabilmektedir.
Donma durumlar?nda bazen siddetli çalkalama ile homojene yak?n bulan?kl?k meydana
gelebilmekte ve sanki donmam?s izlenimi verebilmektedir. Bu nedenle tek bas?na çalkalama testi
as?n?n kullan?labilir oldugunu göstermez. Burada önemli olan husus sürekli ?s? izlemlerinin
yap?larak kay?t alt?na al?nmas? oldugundan sürekli ?s? kaydeden sistemlerin kullan?lmas?
yayg?nlast?r?lmal?d?r.
_l düzeyinde soguk zincir uygulamalar? asag?daki kurallara göre düzenlenir:
??As?lar?n dag?t?m?nda ve kullan?m?nda son kullanma tarihleri mutlaka göz önüne al?narak,
miad? (kullan?m süresi) daha önce dolacak as?lar?n kullan?m?na öncelik verilmeli, miad?
dolmus olanlar imha edilmelidir.
??Gönderilen as?lar farkl? firmalar taraf?ndan üretildiginden uygulama dozlar? için mutlaka
prospektüsleri kontrol edilmelidir.
??_l depolar?nda bulunan soguk hava depolar?, buzdolaplar? ve sagl?k kuruluslar?nda bulunan
buzdolaplar?n?n içerisine as?, antiserum, buz aküsü ve su bidonlar?ndan baska hiçbir
malzeme (ilaç, yiyecek, içecek, enjektör, vb) konulmamal?d?r. As? uygulanan birimlerde
suland?r?c?lar da buzdolab?nda saklanmal?d?r.
??As? dolab? olarak buzluk ve alt bölümü ayr? olan çift kap?l? no-frost buzdolaplar? tercih
edilmelidir.
??As? dolaplar?nda en az bir adet güvenilir termometre olmal?d?r. Termometrelerin sürekli
?s? kaydeden ve belirlenen aral?g?n d?s?na ç?kt?g?nda uyar? veren modelleri tercih
edilmelidir. Bozulan veya k?r?lan termometre hemen yenisi ile degistirilmelidir.
Buzdolab?n?n ?s?s? +2 ila +8 oC aras?nda korunmal?d?r. Özellikle +4 oC’de kalmas?
saglanmal?d?r.
??Buzdolab? her aç?ld?g?nda ?s?n?n kontrol edilmesi gerektigi unutulmamal?d?r. Buzdolab?n?n
kap?s?na bir ?s? izlem çizelgesi yap?st?r?larak dolab?n ?s?s? sabah ve aksam bu çizelgeye
kaydedilmelidir. Is? izlem çizelgesinin alt?nda soguk zincir sorumlusunun ve yedeginin
ad?, soyad? bulunmal?d?r.
??As?lar?n sakland?g? buzdolab? as?r? soguk ve s?caga maruz kalmayacak sekilde uygun bir
odaya yerlestirilmelidir. Buzdolab? k?s?n ?s?t?lan odalardan birine gölgede olacak sekilde,
?s?t?c?lardan uzak, duvardan en az 10–15 cm mesafede düz bir zemine yerlestirilmelidir.
??Tatil dönemleri ve elektrik kesintilerinde, il ve kurum düzeyinde soguk zincir sorumlular?
dolap ?s?s?n? kontrol ederek gereken önlemleri almal?d?r.
??Merkezden illere 3 ayda bir yap?lan as? sevkinde kullan?lan sogutuculu (frigorifik)
kamyonlar?n sogutucu üniteleri ilde bulundugu süre içerisinde sebeke elektrigi ile
çal?st?r?lmal?, bunun için de kamyonun park edecegi yere elektrik hatt? (sanayi elektrigi =
380 volt trifaze) çekilmis olmal?d?r.
??Ankara merkez depodan kurye ile sevk yap?lmas? gereken hallerde, as? naklinde yaln?zca
uzun ömürlü as? nakil kab? kullan?lmal?d?r.
??_llerden kurumlara ayl?k olarak yap?lan as? sevklerinde 4 saate kadar olan mesafelere ask?l?
tip as? nakil kab? kullan?labilir. Daha uzun mesafeler için uzun ömürlü as? nakil kab?
kullan?lmal?d?r.
??_l içi as? nakillerinin _l Soguk Zincir Sorumlusunun gözetiminde merkezden kurumlara tek
elden yürütülmesi esast?r. Bu amaçla kullan?lmak üzere as? nakil araçlar? hizmete
sunulmal?d?r.
DA_M_ GENELGE
20
??Her y?l, ilin soguk zincir malzemesi mevcudu, periyodik bak?m ve tamir gerektirenler ile
yeni malzeme ihtiyac? belirlenmeli, onar?m? veya temini saglanmal?, ilgili malzemenin
servis sözlesmeleri yenilenmelidir.
??_lk kullan?lacak kutusu: Daha önceki as?lama seanslar?nda aç?lm?s as?lar?n diger
flakonlara kar?smas?n? önlemek ve bunlar?n öncelikli olarak kullan?lmas?n? saglamak için,
buzdolab?nda dikkat çekici bir biçimde isaretlenmis ayr? bir kutu bulundurulmal? ve orta
rafta tutulmal?d?r. Kullan?lmayacak hale gelmis as? ve suland?r?c? flakonlar? buzdolab?nda
tutulmamal?d?r. As?lar yaln?zca buzdolab? raflar?nda tutulmal?d?r. Kapak bölümündeki
raflara as? konulmamal?d?r.
Buzdolab?na as? yerlestirirken dikkat edilecek hususlar:
??Buzdolaplar?n?n standart olarak üstten sogutma yapmad?g? çesitli modellerde alttan, yan
duvardan sogutmal? sistemlerin oldugu unutulmamal? ve buzdolab? kullan?m k?lavuzu
dikkatle incelenerek sogutman?n hangi bölümden yap?ld?g?, daha soguk ve daha s?cak
raflar?n hangisi oldugu mutlaka ögrenilmeli ve as? yerlesimi buna göre düzenlenmelidir.
??Üstten sogutmal? bir buzdolab? için as? yerlesim semas? ekte yer almaktad?r.
??As? flakonlar?, aralar?nda yeterli hava ak?m? dolasacak sekilde yerlestirilmelidir.
??Donmaya hassas olan as?lar buzdolab?n?n sogutucu k?sm?ndan uzakta tutulmal?, as?lar
orijinal kutular?n?n içerisinde saklanmal? ve buzdolab?n?n duvar? ile temas
ettirilmemelidir.
??As? yerlestirilmesinde, miad? yak?n olan as?lar?n ön k?s?mda bulunmas?na dikkat
edilmelidir.
??Dolap kapag?na hiç bir sey konulmamal?d?r.
??Buzdolaplar?n?n içerisine as?, suland?r?c?, antiserum, buz aküsü ve su bidonlar?ndan baska
hiçbir malzeme (ilaç, yiyecek, içecek, enjektör, vb) konulmamal?d?r.
??Buzlukta aral?kl? olarak dizilmis buz aküleri bulundurulmal?d?r.
??Buzlugun 0,5 cm den fazla kal?nl?kta buzlanmamas?na dikkat edilmelidir.
??As?lar buzluga konulmamal?d?r.
??Üstten sogutmal? bir buzdolab? için buzdolab?n?n;
o Üst raf?na: OPA, suland?r?c?lar? ayr? olmak üzere Hib, BCG, KKK, K?zam?k ve
K?zam?kç?k as?lar?
o Orta raf?na: DaBT-_PA-Hib, kuduz as?s?
o Alt raf?na: Hep B, Td, DT, PPD solüsyonu, as? suland?r?c?lar? ve tüm antiserumlar,
yerlestirilmelidir.
o Ayr?ca suland?r?c?s? ayr? olmak üzere meningokok as?s? üst rafa; meningokok
as?s?n?n suland?r?c?s? ve grip as?s? alt rafa konulmal?d?r.
??En alt k?sma (sebzelik) dolap ?s?s?n?n sabit tutulmas?na yard?mc? olmak üzere su siseleri
yerlestirilmelidir.
??Uzun süreli elektrik kesintilerinde buzdolab? ?s?s? düzenli olarak kontrol edilmeli,
gerekirse buzluktaki buz aküleri buzdolab? kapag?na yerlestirilmeli ve kapak s?k s?k
aç?lmamal?d?r. _zolasyonu iyi bir buzdolab?nda bu yolla genellikle 24 saat süre ile ?s?
korunur. Daha uzun süreli kesintilerde acil durum plan? uygulanmal?d?r.
??As?lar buzdolab? temizligi yap?l?rken as? nakil kab?nda korunmal? ve buzdolab?
çal?st?r?ld?ktan sonra uygun ?s? aral?g?na ulas?l?nca buzdolab?na aktar?lmal?d?r.
DA_M_ GENELGE
21
Buzdolab? termostat ayarlamas?na yönelik bilgiler ve buzdolab? as? yerlesim semas? Ek-
3’de verilmistir.
As? nakil kaplar?n?n kullan?m?:
As? nakil kaplar? sahip olduklar? soguk ömürlerine bak?larak k?sa veya uzun ömürlü olarak
ikiye ayr?l?rlar. Soguk ömürleri 1 gün ve daha az olan as? nakil kaplar? k?sa ömürlü (ask?l? as?
nakil kab?), soguk ömürleri 3–5 gün aras?nda olanlara ise uzun ömürlü as? nakil kab? denilir.
As?lar?n nakil kaplar?na yerlestirilmesi asag?daki kurallara göre yap?l?r;
1. As? seans?n?n yap?lacag? veya gezici as?lama hizmeti planland?g? günün sabah?, ihtiyaç
duyulan tüm buz aküleri buzluktan ç?kar?lmal?d?r.
2. Buz aküleri buzdolab? d?s?nda çalkalama sesi duyulana kadar bekletilmelidir. Örnegin -
20ºC’ de donmus bir buz aküsü için +20ºC olan bir odada yaklas?k 1 saat bekletmek
gerekir. Buz akülerinin yeterince çözüldügünü anlamak için salland?g?nda su sesi
duyulmal?d?r.
3. Buz aküleri uygun sekilde kuruland?ktan sonra as? nakil kab?n?n içine yerlestirilmelidir.
4. As? ve suland?r?c?lar as? nakil kab?n?n orta k?sm?na yerlestirilmelidir. Donmaya kars? hassas
olan as?lar ve suland?r?c?lar buz aküleri ile dogrudan temas etmeyecek sekilde
yerlestirilmelidir. As? flakonlar?n?n buz akülerine direk temas?n? engellemek için köpük,
sünger veya kal?n karton kullan?lmal? ya da flakonlar kendi karton ambalajlar? ile
yerlestirilmelidir.
5. Uzun ömürlü as? nakil kab?nda as? flakonlar?n?n yan?na termometre ve donma göstergesi
konulmal?, üst k?s?mlar?na da buz aküsü yerlestirilmelidir.
6. K?sa ömürlü (ask?l?) as? nakil kab?na as? flakonlar?n?n yan?na termometre yerlestirilmelidir.
7. En üste de köpük yerlestirerek kapak kapat?lmal?d?r.
8. As? seans?nda aç?lan as?lar?n da buz aküleri ile direk temas? engellenmelidir.
Buz akülerinin kullan?m?:
Buz aküleri as? nakil kab?na uygun olmal? ve yeterli miktarda buz aküsü bulunmal?d?r. Buz
aküsünü dondururken, buz aküsü agz?nda bir miktar bosluk kalacak kadar su ile doldurulmal? ve
kapag? s?k?ca kapat?lmal?, ak?t?p ak?tmad?g? kontrol edilmelidir. Buz aküleri aralar?nda hava
dolas?m?na izin verecek (bkz. buzdolab? yerlesim semas?), yan yüzleri aç?kta kalacak ve çok
s?k?s?k olmayacak sekilde buzluga yerlestirilerek evaporatör ile uygun olarak etkilesmesi
saglanmal?d?r. Buz aküleri en az 24 saat dondurulmal?d?r. As?lama seans?ndan sonra buz aküleri
tekrar donmas? için buzluga yerlestirilmelidir.
As? uygulanacak yerin özellikleri:
As?lama çal?smalar? için bir oda “as? odas?” olarak belirlenir. As? odas?nda el y?kama ünitesi
olmal?d?r. Sagl?k çal?san? as?lama islemi öncesinde ve kirli malzeme ya da kanla temas
durumunda ellerini y?kamal?d?r. Odada kullan?lm?s igneleri elinden b?rakmadan ve etrafta
dolasmadan güvenli at?k kutusuna atabilecegi sekilde planlama yap?lmal?d?r. Çal?sma ortam?na
her seferinde bir çocuk ve bir ebeveyn al?nmal?, oda yeterince sessiz olmal?d?r. Sagl?k çal?san?
çocuk ile igneler ve diger keskin malzeme aras?nda durmal?d?r. As?y? uygulad?ktan sonra as?lama
ile ilgili olarak gerekli kay?tlar? tutmal?d?r. Sahada as? uygulamas? yap?l?rken as? kab? ve as?lar
dogrudan günes ?s?g?na, yagmur ya da toza maruz kalmamal?d?r. As?lama istasyonu olarak kad?n
ve çocuklara kolay ulas?lan bir ortam belirlenmelidir.
Enjektör Güvenli At?k Kutusu kullan?lmas?nda dikkat edilecek hususlar:
DA_M_ GENELGE
22
_ As? uygulanan her yerde Enjektör Güvenli At?k kutusu bulundurulmal?d?r,
_ Enjeksiyondan hemen sonra enjektör ignesi ayr?lmadan ve kapag? kapat?lmadan
Enjektör Güvenli At?k kutusuna at?lmal?d?r,
_ Enjektör Güvenli At?k kutular?n?n en fazla ¾’ü doldurulmal?d?r.
_ Enjektör Güvenli At?k kutular? imha edilmek üzere gönderilene kadar kuru ve güvenli
bir yerde saklanmal?d?r.
_ Enjektör Güvenli At?k kutular?n?n “T?bbi At?klar?n Kontrolü Yönetmeligi”ne uygun
olarak imhas? saglanmal?d?r.
J-) GEN_SLET_LM_S BAGISIKLAMA PROGRAMINDA ÇALISAN
PERSONEL_N GÖREV VE SORUMLULUKLARI
_L DÜZEY_NDE YAPILACAK _SLER:
Genisletilmis Bag?s?klama Program?n?n basar? ile yürütülebilmesi, _llerde bag?s?klama
hizmetlerinin planlama, izleme, denetleme, degerlendirme ve lojistiginden sorumlu bir ekibin
bulunmas?n? gerektirmektedir. Ekibin baskan? _l Sagl?k Müdürü’dür ve bag?s?klama
hizmetlerinin il düzeyinde yürütülmesinden birinci derecede sorumludur.
_l As? Sorumlusu; bulas?c? hastal?klardan sorumlu Sagl?k Müdür Yard?mc?s? veya Bulas?c?
Hastal?klar Sube Müdürü olabilecegi gibi, ilin durumuna göre Sagl?k Müdür Yard?mc?s?na bagl?
olarak çal?sacak, tam gün Sagl?k Müdürlügünde görevli ve sadece GBP’dan sorumlu ve bu
konuda yetkili olacak baska bir hekim de olabilir. Sube olarak il düzeyinde bag?s?klama
hizmetlerinin yürütülmesinden Bulas?c? Hastal?klar Subesi sorumludur.
_l Soguk Zincir Sorumlusu, tam gün Sagl?k Müdürlügünde çal?san hekim d?s? sagl?k
personeli olmal?d?r.
_l As? Sorumlusu ve _l Soguk Zincir Sorumlusunun, is yüklerinin paylas?lmas? ve bu
kisilerin yoklugunda islerin aksamadan yürütülebilmesi için yard?mc?lar? olmal?d?r.
_l As? Sorumlusu ve Yard?mc?s?n?n Görevleri:
1. Bakanl?k politika ve stratejileri dogrultusunda, ilin bag?s?klama hizmetlerindeki
mevcut durumu ve kaynaklar?n? göz önünde bulundurarak, bag?s?klama hizmetlerinin
amaç ve hedeflerini tespit etmek, y?ll?k plan ve programlar? haz?rlamak;
??Personel Sube Müdürlügünün insan gücü planlamas? ile ilgili çal?smalar?nda as?lama
ve diger koruyucu sagl?k hizmetlerinin göz önünde bulundurulmas?n? ve dengeli dag?l?m?n?
saglamak,
??_lin ve Sagl?k Ocaklar?n?n/TSM’lerin toplam ve hedef nüfuslar?n?n dogru ve güvenilir
sekilde saptanmas?n? saglamak,
??Soguk Zincir Sorumlusu ile birlikte, il geneli ve her Sagl?k Ocag?/TSM için as? ve
enjektör ihtiyac?n? belirlemek ve dag?t?m plan?n? haz?rlamak,
??Personelin uyum ve hizmet içi egitimlerinin plan ve programlar?n? Egitim Subesi ile
birlikte haz?rlamak,
??Sektörler aras? isbirligi yap?labilecek kurum ve kuruluslarla iletisim kurmak,
??_lde as?lama hizmetlerinde izlenecek stratejiyi belirlemek ve gezici hizmet götürülecek
yerlesim birimlerini saptamak, ilin kosullar?n? (personel, araç vb.) göz önüne alarak, bu yerlesim
birimlerine yönelik yer ve zaman belirleyerek ayl?k ve y?ll?k as?lama program? haz?rlamak, il
düzeyinde bag?s?klama hizmetlerinin ulasamad?g? bir yerlesim birimi kalmamas?n? saglamak,
haz?rlanan plan?n Sagl?k Müdürünün onay?na sunmak ve onaylanm?s plan? Sagl?k Bakanl?g?na
iletmek,
DA_M_ GENELGE
23
??As?lama hizmeti veren sagl?k kuruluslar?n?n çal?smalar?n? kontrol etmek amac? ile
y?ll?k denetim ve gezi plan?n? haz?rlamak, düzenli olarak denetim yapmak.
2. Y?ll?k Bag?s?klama Plan ve Program?n?n zaman?nda, koordineli ve dogru sekilde
uygulanmas?n? saglamak;
??GBP kapsam?nda hastal?k kontrol programlar?n?n Sürveyans çal?smalar? dahil düzenli
sekilde yürütülmesini saglamak,
??As?lama hizmetlerinin yürütülebilmesi için gerekli malzemenin temin, depolama ve
dag?t?m hizmetlerini _dari ve Mali _sler Subesi ile birlikte yürütmek,
??Sagl?k Ocaklar?n?n/TSM bölgelerinin as?, serum ve enjektör ihtiyaçlar?n?n belirlenmesi
ve dag?t?m?n?n ayl?k olarak soguk zincir kurallar?na uygun sekilde yap?lmas?n? saglamak,
??As?lama hizmetlerinin rutin hizmet halinde yürütülmesini saglamak; rutin hizmetin yan?
s?ra, haz?rlanan y?ll?k program dogrultusunda gezici ekiplerle as?lama hizmetlerinin en uç
noktalara kadar ulasmas?n? saglamak,
??_l genelinde ve Sagl?k Ocaklar?/Aile Hekimleri/TSM’lerde as?lama ve bulas?c?
hastal?klarla ilgili kay?tlar?n dogru ve düzenli sekilde tutulmas?n?, _statistik Subesi ile koordineli
olarak saglamak,
??Bölge d?s? as? uygulamalar?n? ilgili Sagl?k Müdürlüklerine zaman geçirmeden ayl?k
olarak bildirmek,
??As?lama ve bulas?c? hastal?klarla ilgili bilgilerin Sagl?k Ocaklar?/Aile
Hekimleri/TSM’lerden Sagl?k Müdürlügü’ne, Sagl?k Müdürlügü’nden Sagl?k Bakanl?g?’na
zaman?nda ve dogru olarak gönderilmesini saglamak,
??Egitim Subesi ile birlikte haz?rlanan egitim programlar?n? uygulamak amac?yla; sagl?k
kurumlar?nda ve merkezde egitim, degerlendirme toplant?lar? yapmak, yay?n organlar?ndan
faydalanmak suretiyle halk egitimi yapmak ve sagl?k personeline görev bas?nda egitim vermek,
??Bakanl?ktan saglanan GBP ile ilgili egitim materyallerinin ildeki sagl?k kurumlar?na
uygun bir sekilde dag?t?lmas?n? ve kullan?lmas?n? saglamak,
??Denetim plan?na uygun olarak sagl?k kurumlar?nda denetim yapmak, saptanan
aksakl?klara yönelik çözümler üretmek.
3. Hizmeti degerlendirmek ve tespit edilen aksakl?klar?n düzeltilmesini saglamak;
??_statistik Subesi ile birlikte, ildeki sagl?k ocaklar?n?n/TSM Bölgelerinin ve il genelinin
her as? için, ayl?k ve y?ll?k as?lama ve as?ya devams?zl?k oranlar?n? saptamak, grafiklerle
göstermek, basar?s?zl?k nedenlerini arast?rmak ve alternatif çözümler aramak, ayl?k olarak as? ve
as?ya devams?zl?k oranlar? ile as?yla korunulabilir hastal?k bildirimleri konusunda Sagl?k
Ocaklar?na/TSM’lere geri bildirimde bulunmak,
??Sagl?k kurumlar?ndan gönderilen Form 017’leri degerlendirmek, GBP Sürveyans
Formu ile kars?last?rmak, as?yla korunulabilir bulas?c? hastal?klar?n insidans ve prevalanslar?n?
tespit etmek ve y?ll?k epidemiyolojik harita, cetvel ve degerlendirme raporlar?n? düzenlemek,
??_lgili subelerle birlikte, as?lama oranlar? ile as? ile korunulabilir bulas?c? hastal?k vaka
say?lar?n? kars?last?rarak degerlendirmek, (Form 023’lerden yararlanarak ilin gebe ve çocuk
say?lar?n? belirleyip yap?lan as?lamalarla kars?last?rmak) ve bu dogrultuda bir sonraki y?l?n hedef
ve stratejilerini belirlemek,
??Sagl?k Grup Baskanl?klar?n?n/TSM’lerin bagl? birimlerinin as?lama çal?smalar?n?
denetledigini kontrol etmek,
DA_M_ GENELGE
24
??Bir önceki y?la ait çal?smalar? degerlendirmek ve haz?rlanan raporu Sagl?k Müdürüne
sunmak, onaylanan raporu Sagl?k Bakanl?g?na iletmektir.
_l Soguk Zincir Sorumlusu ve Yard?mc?s?n?n Görevleri:
1. Her türlü as?, serum ve enjektörleri teslim almak, soguk zincir kurallar?na uygun olarak
Sagl?k Müdürlügü as? deposuna girisini, saklanmas?n? ve Sagl?k Ocaklar?/Aile
Hekimleri/TSM’lere dag?t?m?n? saglamak, teslim al?rken ve dag?t?m esnas?nda lot no’lar?n?n
kayd?n? tutmak,
2. Teslimat s?ras?nda dag?t?m kamyonlar?n?n ve teslim edilen malzemelerin gerekli
kontrollerini yaparak, as?-serum teslim tutanag?na kaydetmek,
3. Sagl?k Müdürlügü as? deposundaki ve kurumlardaki soguk zincir malzemelerinin
lojistik durumunu bilmek, ihtiyaçlar? zaman?nda tespit etmek ve temin yoluna gitmek, bak?m ve
onar?m?n? saglamak,
4. _l as? deposundaki stok kay?tlar?n? düzenli sekilde tutmak, kurumlardan ayl?k olarak
gelen Form 013’lerdeki as? stoklar? ile ilgili bilgileri izlemek ve degerlendirmek,
5. _l As? Sorumlusu ile birlikte kurumlar?n denetimine kat?lmak, soguk zincir
uygulamalar?n? yerinde görmek, personelin bu konudaki bilgisini degerlendirmek, yetersiz oldugu
konularda hizmet içi egitim planlamak üzere Egitim Subesi ile isbirligi yapmak ve bizzat
egitimlere kat?lmakt?r.
_LÇE DÜZEY_NDE YAPILACAK _SLER:
Genisletilmis Bag?s?klama Program?n?n basar? ile yürütülebilmesi ilçe düzeyinde de
sorumlu bir ekibin bulunmas?n? gerektirmektedir. _lçelerde ekibin baskan? Sagl?k Grup
Baskan?d?r ve bag?s?klama hizmetlerinin ilçe düzeyinde yürütülmesinden birinci derecede
sorumludur.
_lçe As? Sorumlusu, _l Sagl?k Müdürü taraf?ndan _l As? Sorumlusunun önerileri
dogrultusunda belirlenir. _lçe As? Sorumlusu Sagl?k Grup Baskan? olabilecegi gibi, ilçede tam gün
çal?san, tercihen kal?c? ve deneyimli bir baska hekim de olabilir. _lçe as? sorumlusunun görevde
olmad?g? durumlarda çal?smalar? yürütecek bir baska hekim görevlendirilir.
_lde as?, serum ve enjektörlerin dag?t?m?n?n Sagl?k Grup Baskanl?klar? üzerinden yap?ld?g?
durumlarda _lçe Soguk Zincir Sorumlusu tam gün Sagl?k Grup Baskanl?g?nda çal?san hekim d?s?
sagl?k personeli olmal?d?r. _lçe soguk zincir sorumlusunun görevde olmad?g? durumlarda
çal?smalar? yürütecek bir baska personel görevlendirilir.
_lçe As? Sorumlusunun Görevleri:
1. _lçedeki Sagl?k Ocaklar?/Aile Hekimlerinin ve ilçe geneli/TSM Bölgesinin her as? için,
ayl?k ve y?ll?k as?lama ve as?ya devams?zl?k oranlar?n? saptamak, grafiklerle göstermek,
basar?s?zl?k nedenlerini arast?rmak ve Sagl?k Ocag? hekimi/TSM sorumlu hekimi ile birlikte
alternatif çözümler aramak, ayl?k olarak as? ve as?ya devams?zl?k oranlar? ile as?yla korunabilir
hastal?k bildirimleri konusunda geri bildirimde bulunmak,
2. _lçe genelindeki Sagl?k Ocaklar?n?n/Aile hekimlerinin Bakanl?k politika ve stratejileri
dogrultusunda ayl?k planlar dahilinde denetimlerini yapmak; bu denetimler sonucu haz?rlanan
denetim raporlar?n? _l Sagl?k Müdürlügüne göndermek ve tespit edilen aksakl?klar?n giderilmesi
için Sagl?k Müdürlügü ile isbirligi içinde çal?smak,
3. _lçe As? Sorumlular?, ilçelerindeki Genisletilmis Bag?s?klama Program?n?n ve GBP
içinde yer alan Hastal?k Programlar?n?n yürütülmesinden birinci dereceden sorumludurlar. Bu
dogrultuda:
DA_M_ GENELGE
25
??_lçedeki Sagl?k Ocaklar? sorumlular?/TSM sorumlu hekimleri ile as?lama faaliyetlerinin
planlar?n? haz?rlamak, egitim ve degerlendirme toplant?lar? düzenlemek,
??Haz?rlanan plan?n uygulanmas? için araç ve personel ihtiyac?n? organize etmek,
??Gerekli olan yerlere as?lama hizmetlerinin gezici ekiplerle yap?lmas? için çal?sma
yapmak,
??Araç temini konusunda Kaymakaml?klar?n ve Sagl?k Müdürlügünün bilgisi dahilinde
Belediyelerin ve diger kuruluslar?n desteklerini saglamak,
??Sagl?k Ocag?/Aile hekimleri/TSM çal?smalar?n?n temel göstergeleri olan kay?t sistemini
ve ayl?k çal?sma bildirimlerini düzenli olarak kontrol etmek ve bu kay?tlardaki eksikliklerin
giderilmesi hususunda personele gerekli egitimleri vermek,
??Sagl?k Ocaklar?nda tespit edilen her çocugun ve gebenin ilgili kay?tlara düzenli olarak
geçmesini saglamak,
??Aile hekimlerine kay?tl? olan/kay?tl? olmayan her çocugun ve gebenin ilgili kay?tlara
düzenli olarak geçmesini saglamak,
??ETF kay?tlar?n?n y?l içerisinde sürekli olarak tutulmas?n? saglamak; yeni dogan, ölen,
göçen ve ilçeye yeni gelenlerin derhal ETF’ye kayd?n? ve bu kay?tlar?n takibinin yap?lmas?n?
saglamak,
??Gebe ve çocuk izlemlerinin ebe ve hemsireler taraf?ndan amaca uygun sekilde
yap?lmas?n? denetlemek,
??_lçe genelinde bulunan kurumlarda bir asil bir yedek soguk zincir sorumlusu tespit
edilmesini saglamak,
??Personelin GBP ve soguk zincir konusunda egitimlerini gerçeklestirmek,
??As? grafiklerinin ayl?k olarak islenmesini temin etmek,
??As?yla korunulabilir bulas?c? hastal?klar?n ilçe düzeyinde insidans ve prevalanslar?n?
tespit etmek, degerlendirmek ve gerekli önlemleri almakt?r.
_lçe Soguk Zincir Sorumlusunun Görevleri:
1. Her türlü as?, serum ve enjektörleri teslim almak, bu maddelerin soguk zincir kurallar?na
uygun olarak, Sagl?k Grup Baskanl?g? as? deposuna girisini, saklanmas?n? ve kurumlara
dag?t?m?n? saglamak,
2. Sagl?k Grup Baskanl?g? as? deposundaki ve kurumlardaki soguk zincir malzemelerinin
lojistik durumunu bilmek, ihtiyaçlar? zaman?nda tespit etmek ve temin yoluna gitmek,
bak?m ve onar?m?n? saglamak,
3. _lçe as? deposundaki stok kay?tlar?n? düzenli sekilde tutmak, kurumlardan ayl?k olarak
gelen Form 013’lerdeki as? stoklar? ile ilgili bilgileri izlemek ve degerlendirmek,
4. _lçe As? Sorumlusu ile birlikte kurumlar?n denetimine kat?lmak, soguk zincir
uygulamalar?n? yerinde görmek, personelin bu konudaki bilgisini degerlendirmek, yetersiz
oldugu konularda hizmet içi egitimlere kat?lmakt?r.
SAGLIK OCAGI DÜZEY_NDE YAPILACAK _SLER:
Genisletilmis Bag?s?klama Program?n?n basar? ile yürütülebilmesi Sagl?k Ocag? düzeyinde
sorumlu bir ekibin bulunmas?n? gerektirmektedir. Sagl?k Ocaklar?nda ekibin baskan? Sagl?k
Ocag? Sorumlu Hekimidir ve bag?s?klama hizmetlerinin Sagl?k Ocag? bölgesi düzeyinde
yürütülmesinden birinci derecede sorumludur.
Sagl?k Ocag? As? Sorumlusu, Sagl?k Grup Baskan? taraf?ndan _lçe As? Sorumlusunun
önerileri dogrultusunda belirlenir. Sagl?k Ocag? as? sorumlusu Sorumlu Hekim olabilecegi gibi,
DA_M_ GENELGE
26
bir baska hekim de olabilir. Sagl?k Ocag? as? sorumlusunun görevde olmad?g? durumlarda
çal?smalar? yürütecek bir baska hekim görevlendirilir.
Sagl?k Ocag?nda hekim d?s? bir sagl?k personeli Sagl?k Ocag? Soguk Zincir Sorumlusu
olarak görevlendirilir. Soguk zincir sorumlusunun görevde olmad?g? durumlarda çal?smalar?
yürütecek bir baska personel belirlenmelidir.
Sagl?k Ocag? As? Sorumlusunun Görevleri:
1. Bakanl?k politika ve stratejileri dogrultusunda Sagl?k Ocag? bölgesinde bag?s?klama
hizmetlerini yürütmek için ayl?k, y?ll?k plan ve programlar haz?rlamak,
2. Sagl?k Ocag? düzeyinde Genisletilmis Bag?s?klama Program? ve program içinde yer
alan Hastal?k Programlar?n? yürütmek; bu dogrultuda:
??As?yla korunulabilir bulas?c? hastal?klar?n, tan?, kay?t ve bildirimlerini izlemek ve
personelini bu konuda egitmek,
??Sagl?k Ocag? çal?smalar?n?n temel göstergeleri olan kay?t sistemlerini bilmek ve ayl?k
çal?sma bildirimlerini düzenli olarak kontrol etmek ve bu kay?tlardaki eksikliklerin giderilmesi
konusunda personele gerekli egitimleri vermek,
??Personele yönelik hizmet içi egitim programlar? yapmak ve düzenli olarak hizmet içi
egitim vermek, personelin GBP ve soguk zincir konusunda egitimlerini gerçeklestirmek,
??Sagl?k Ocag?nda tespit edilen her çocugun ve gebenin kay?tlar?n?n düzenli olarak
tutulmas?n? saglamak,
??ETF kay?tlar?n?n y?l içerisinde sürekli olarak tutulmas?n? saglamak; yeni dogan, ölen,
göçen ve bölgeye yeni gelenlerin an?nda ETF’ye geçilmesini ve bu kay?tlar?n takibinin
yap?lmas?n? saglamak, y?l ortas?nda ETF’lerden Sagl?k Ocag? bölgesi nüfus tespitleri yap?p Sagl?k
Müdürlügüne göndermek,
??Gebe ve çocuk izlemlerinin ebe ve hemsireler taraf?ndan amaca uygun olarak
yap?lmas?n? denetlemek,
??Sagl?k Ocag?nda bir asil bir yedek soguk zincir sorumlusunu tespit etmek ve
denetlemek,
??Uygulamalarda güncel as? uygulama takvimi dogrultusunda as?lama hizmetlerini
yürütmek ve denetlemek,
??Genisletilmis Bag?s?klama Program? konusunda halk egitimi program? yapmak ve
uygulamak,
??Sagl?k Müdürlügü ve _lçe As? Sorumlusu ile birlikte ulas?lamayan bölgelerde özel as?
programlar? yapmak ve yürütmek (periyodik gezici hizmetler, as?lama istasyonlar? vb.),
??Bölge d?s? uygulamalar? ay sonunda Sagl?k Müdürlügüne (_l As? Sorumlusuna)
bildirmek.
??Bölgesindeki demografik verileri (nüfus, kaba dogum h?z?, kaba ölüm h?z?, bebek ölüm
h?z?, nüfus art?s h?z?, yeni dogan bebek say?s?) bilmek ve Sagl?k Müdürlügüne bildirmek,
??Kisisel sagl?k fislerinin eksiksiz tutulmas?n? saglamak,
??Sagl?k Ocag? As? _zlem Çizelgeleri, bulas?c? hastal?klar?n ayl?k, y?ll?k izlem grafikleri ve
haritalar?n?n haz?rlanmas?n? saglamak,
??Üçer ayl?k ve y?ll?k degerlendirme raporu ve y?ll?k faaliyet raporunu haz?rlay?p Sagl?k
Müdürlügüne göndermek,
??Sagl?k Ocag?na bagl? köy ve mahalle Sagl?k Evlerini düzenli aral?klarla denetlemektir.
DA_M_ GENELGE
27
Sagl?k Ocag? Soguk Zincir Sorumlusunun Görevleri:
1. Her türlü as?, serum ve enjektörleri teslim almak, bu maddelerin soguk zincir
kurallar?na uygun olarak, Sagl?k Ocag? sogutucusuna girisini, saklanmas?n? ve sagl?k evlerine
dag?t?m?n? saglamak, buzdolab?n?n ?s? takibini yapmak ve izlem çizelgesine islemek,
2. Sagl?k Ocag? sogutucusundaki ve sagl?k evlerindeki soguk zincir malzemelerinin
lojistik durumu hakk?nda bilgi sahibi olmak, ihtiyaçlar? zaman?nda tespit etmek ve temin yoluna
gitmek, bak?m ve onar?m?n? saglamak,
3. As? stok kay?tlar?n? düzenli sekilde tutmak, ayl?k olarak haz?rlanan Form 013’lerdeki
as? stoklar? ile ilgili bilgileri izlemek ve degerlendirmek,
4. Sagl?k Ocag? Sorumlusu ile birlikte bir plan dahilinde Sagl?k Evlerinin denetimine
kat?lmakt?r.
A_LE HEK_ML_G_ DÜZEY_NDE YAPILACAK _SLER:
Aile hekimligi sisteminin yürütüldügü illerde Genisletilmis Bag?s?klama Program?n?n
basar? ile yürütülebilmesi için her aile hekiminin kay?tl? kisileri özellikle bebek, çocuk ve gebeleri
düzenli takip etmesi gerekir. Her aile hekimi ve aile sagl?g? eleman? bu konuda bir ekip olusturur
ve sagl?k ocag? sistemindeki benzeri çal?smalar? yürütür. Aile hekimi kendisine kay?tl? kisiler için
as? sorumlusu iken aile sagl?g? eleman? da soguk zincir sorumlusu olarak görevlidir. Aile
hekimleri ve aile sagl?g? elemanlar? bu genelge kapsam?nda “Sagl?k Ocag? Düzeyinde Yap?lacak
_sler” bölümünde bulunan görevleri mevcut Aile Hekimligi ile ilgili mevzuat çerçevesinde yerine
getirirler. Aile Hekimleri ve Aile Sagl?g? Elemanlar? GBP’nin belirlenen hedeflere uygun olarak
yürütülmesinden Toplum Sagl?g? Merkezlerine kars? sorumludur ve TSM’ler taraf?ndan
denetlenirler.
K-) ASI SONRASI _STENMEYEN ETK_ (AS_E):
As? uygulanan bir kiside, as? sonras? ortaya ç?kan, bilinen as? yan etkisi ya da as?ya bagl?
oldugu düsünülen herhangi bir istenmeyen t?bbi olay AS_E olarak tan?mlanmaktad?r.
As?lar çok güvenilir maddelerdir. Üretim ve dag?t?m asamalar?nda çok s?k? kontrolden
geçmektedirler. Ülkemizde kullan?lan as?lar Dünya Sagl?k Örgütü (DSÖ) taraf?ndan önerilen ve
onaylanan _yi Üretim Prosedürleri (GMP) kurallar?na uygun üretilmis ve uluslararas? referans
laboratuarlar?nda test edilmis olan as?lard?r. Ayr?ca kullan?lacak as?lar teslim al?n?p sahada
kullan?ma sunulmadan önce, Ulusal Referans Laboratuarlar?m?zda da test edilmekte ve uygun
oldugu kan?tlanan as?lar?n kabulü yap?lmaktad?r.
As?lama sonras? s?kl?kla hafif, oldukça nadir olarak da yasam? tehdit edecek kadar ciddi
istenmeyen etkiler gözlenebilir. Sagl?k personelinin büyük çogunlugu meslek hayatlar? süresince
ciddi bir istenmeyen etki ile kars?lasmayabilirler. Ancak kars?last?klar? zaman da yapmalar?
gerekenler konusunda yeterli egitim ve bilgiye sahip olmal?d?rlar.
Unutulmamal?d?r ki hemen her durumda çocugun as? ile korunulabilir hastal?klara
yakalanma ve bu hastal?ga bagl? nedenlerle ölme ya da sakat kalma olas?l?g?, as?lama ile
olusabilecek istenmeyen etkilerin görülme olas?l?g? ile kars?last?r?lamayacak kadar fazlad?r.
Bununla birlikte as?lama sonras? gelisen istenmeyen etkiler, ebeveynleri çocuklar?n?n daha
sonraki as?lar?n? yapt?rmamaya yöneltebilmekte ve eksik as?l? çocuklar?n as? ile korunulabilir
hastal?klara yakalanmas?na, ciddi sekilde hasta olmas?na ve hatta ölümüne neden olabilmektedir.
Bu nedenle as?ya bagl? istenmeyen etki izleme sistemi halk?n bag?s?klama program?na olan
güveninin korunmas? aç?s?ndan da önem tas?maktad?r.
DA_M_ GENELGE
28
AS_E izleme sisteminin temel amac? as?lama hizmetinin kalitesini iyilestirmek ve as?laman?n
kabul edilebilirligini artt?rmakt?r. Bu amaca ulasmada uygulanacak stratejiler;
1. Meydana gelen istenmeyen olgular? düzenli olarak izlemek, analiz etmek ve yorumlamak,
2. Ciddi istenmeyen etkiler görüldügünde bunlar?n as?ya bagl? olup olmad?g?n? ortaya koymak,
3. Program uygulama hatalar?na neden olan sorunlara müdahale etmek,
4. As? yan etkilerinde beklenenin üzerinde bir yükselis görülürse müdahale etmek,
5. Müdahaleler ve uygun iletisim kanallar? ile halk?n as?lama program?na güvenini saglamak
olarak belirlenmistir.
AS_E izleme sistemi, GBP kapsam?nda uygulanan as?lar?n (özel as?lar dahil) uygulanmas?
sonras? gelisen istenmeyen etkilerin bildirimini kapsamaktad?r. Ayr?ca rutin uygulamaya çesitli
nedenlerle eklenebilecek diger as?lar?n uygulanmas? sonras? gelisebilecek istenmeyen etkilerin
izlemi de bu sistem kapsam?na al?nacakt?r.
_stenmeyen etkiler baz? vakalarda as?n?n kendisine, baz?lar?nda ise as?n?n uygulanmas?
s?ras?ndaki hatalara bagl? olabilecegi gibi, as? ya da uygulama ile ilgisiz de olabilir. Bu nedenle
AS_E’ler bes grupta toplanmaktad?r:
A. As? yan etkisi
B. Program uygulama hatalar? (As?n?n üretim, dag?t?m ve uygulanmas? s?ras?nda ortaya
ç?kabilecek hatalar)
C. Enjeksiyon reaksiyonu
D. Rastlant?sal
E. Bilinmeyen
Ciddi AS_E: Ölüm, sakatl?k, konjenital anomali ile sonuçlanan veya hastanede yatma gerektiren
AS_E dir.
AS_E’lerin saptanmas? ve bildirimi sagl?k personeli, aileler ve toplumun diger üyeleri
taraf?ndan yap?labilir. Aile veya hekim d?s? sagl?k personelinin AS_E’den süphelendigi
durumlarda degerlendirme hekim taraf?ndan yap?l?r. Hekim d?s? personel bu tip bir vaka ile
kars?last?g?nda birlikte çal?st?g? hekime haber verir ve vaka birlikte degerlendirilir. Tüm sagl?k
çal?sanlar? AS_E’leri tan?yabilecek sekilde vaka tan?mlar?n? ve ne yap?lmas? gerektigini bilmelidir.
As? yapan personel, aileler ve toplumun diger üyelerini as?lama sonras? ne tür reaksiyonlar
görülebilecegi ve hangi durumlarda bebek/çocuklar?n? bir sagl?k kurulusuna getirmeleri gerektigi
konular?nda bilgilendirmelidir.
AS_E _zleme Sistemi kapsam?nda bildirilmesi gereken istenmeyen etkiler
AS_E _zleme Sistemine dahil olan ve As? Sonras? _stenmeyen Etki Bildirim ve _nceleme
Formu (Ek-4) doldurularak bildirimi yap?lacak olan AS_E’ler Ek-5’de gösterilmistir.
AS_E ile kars?lasan sagl?k personeli, hekim taraf?ndan degerlendirilen ve AS_E _zleme
Sistemi’ne dahil olan ve bildirilmesi gereken her AS_E vakas? için bir AS_E _nceleme ve Bildirim
Formu doldurur. Vakan?n sahadaki incelemesinin yap?labilmesi için 24 saat içinde _l AS_E
Sorumlusuna haber verip formun bir kopyas?n? iletir. AS_E vakas? ciddi ise, kümelenme var ise ya
da toplumda ciddi kayg? ya da olumsuz propaganda nedeni olan bir durum ise acil olarak _l AS_E
_zlem Sorumlusuna haber verecektir.
_l AS_E _zlem Sorumlusu;
Her ilde _l AS_E _zlem Sorumlusu belirlenecektir. _l Sagl?k Müdürlügünde Bulas?c?
Hastal?klar Sube Müdürü, _l AS_E _zlem Sorumlusudur. Ancak gerekli durumlarda baska bir
hekim de görevlendirilebilir. Ciddi, kümelenme ya da toplumda ciddi kayg? ya da olumsuz
DA_M_ GENELGE
29
propaganda nedeni olan durumlar?n arast?r?lmas? ve degerlendirilmesi amac?yla _l AS_E Dan?sma
Kurulu olusturulur.
_l AS_E _zlem Sorumlusu;
a) Hekimler taraf?ndan bildirilen vakalar?n AS_E _nceleme ve Bildirim Formundaki eksik
k?s?mlar?n tamamlanmas?n? saglar.
b) Ciddi, kümelenme ya da toplumda ciddi kayg? ya da olumsuz propaganda nedeni olan
durumlarda acil olarak Sagl?k Bakanl?g? Temel Sagl?k Hizmetleri Genel Müdürlügü ile temasa
geçer ve birlikte durum degerlendirmesi yaparak duruma uygun tedbirleri al?r.
c) AS_E vakas? bildirildiginde vakit kaybetmeden arast?rma baslat?r. Bildirimi yap?lan
AS_E vakas? ciddi, kümelenme ya da toplumda ciddi kayg? ya da olumsuz propaganda nedeni
olan bir durum ise _l AS_E Dan?sma Kurulu ile birlikte degerlendirmesini yapar. Vaka arast?rmas?
sonucunda saptanan AS_E vakas?n?n nedenini _l AS_E Dan?sma Kurulu ile birlikte belirler,
s?n?flamas?n? yapar ve rapor haz?rlar. Vaka Arast?rma Raporunu varsa hastane dosyas?, AS_E
Bildirim ve _nceleme Formu ile birlikte bir örnek ilde kalacak sekilde Bakanl?ga gönderir.
AS_E _zleme Sistemi ile ilgili ayr?nt?l? düzenleme ilgili daimi genelge kapsam?nda yap?l?r.
L-) GBP HASTALIK PROGRAMLARI
Genisletilmis Bag?s?klama Program? kapsam?nda takip edilen hastal?klara özel hastal?k
kontrol programlar?:
??Polio Eradikasyon Program?
??K?zam?k Eliminasyon Program?
??Maternal ve Neonatal Tetanoz Eliminasyon Program?
??Hepatit B Kontrol Program?
??Diger Hastal?k Kontrol Programlar?:
o Difteri (Difteri hastal?g?n?n kontrolü için saha rehberi kapsam?nda yürütülmektedir)
o Bogmaca (Bogmaca hastal?g?n?n kontrolü için saha rehberi kapsam?nda
yürütülmektedir)
o K?zam?kç?k ve Konjenital Rubella Sendromu
o Kabakulak
o Hemofilus influenza tip b
o Tüberküloz (Verem Savas Dairesi Baskanl?g? taraf?ndan yürütülmektedir)
POL_O ERAD_KASYON PROGRAMI
1988 y?l?nda Dünya Sagl?k Asamblesinde al?nan karara uygun olarak, Ülkemizde de polio
eradikasyonu hedefi benimsenmis ve bu dogrultuda haz?rlanan Polio Eradikasyonu Program?
(PEP) 1989 y?l? sonunda baslat?lm?st?r.
Program?n amac?, vahsi polio virüsü ile olusan tüm poliomyelit vakalar?n? ortadan
kald?rmak ve poliovirüsünü eradike etmektir. Poliomyelitin eradikasyonu hedefine ulasabilmek
için belirlenen stratejiler:
??Rutin as?lama hizmetleri kapsam?nda 0 yasa uygulanan üç doz polio as?s? ile yüksek
as?lama düzeylerine ulasmak ve bu oranlar?n devaml?l?g?n? saglamak,
??Ortaya ç?kan her Akut Flask Paralizi (AFP) vakas?n? inceleyerek klinik, laboratuvar ve
epidemiyolojik arast?rmalar ile bunun polio vakas? olup olmad?g?n? ortaya ç?karmak;
DA_M_ GENELGE
30
ayr?ca vaka saptanmad?g? zamanlarda da bunu belgelemek üzere aktif vaka arast?rmas?
yapmak,
??Rutin as?lamalara ilaveten destek as?lama aktiviteleri (Ulusal As? Günleri, Çocuk Felci
As? Günleri ve Mop-up) gerçeklestirmektir.
Türkiye’de poliomyelit hastal?g? art?k görülmemekle birlikte AFP sürveyans?n?n halen
devam etmesi gerekmektedir. Türkiye art?k importasyon riski alt?nda, daha da önemlisi
importasyon sonras? yay?l?m riski alt?ndad?r. Çal?smalar ilgili Daimi Genelge ve saha rehberlerine
göre yürütülmelidir.
KIZAMIK EL_M_NASYON PROGRAMI
K?zam?k hastal?k yükünü küresel düzeyde azaltmak amac? ile 1989 y?l?nda Dünya Sagl?k
Asamblesi’nde ve 1990 y?l?nda Dünya Çocuk Zirvesi’nde baz? hedefler belirlenmis ve as?lama
öncesi döneme göre k?zam?k mortalitesinin % 95 ve morbiditesinin %90 azalt?lmas?
hedeflenmistir. Daha sonra Dünya Sagl?k Örgütü Amerika Bölgesi’nde (AMRO, PAHO) 2000,
Avrupa Bölgesi’nde (EURO) 2010 ve Dogu Akdeniz Bölgesi’nde (EMRO) 2010 y?l?na kadar
k?zam?k eliminasyonu hedeflenmistir.
Türkiye’de K?zam?k Eliminasyonu Ulusal Faaliyet Plan? (2002 – 2010)
Plan?n amac? Türkiye’de K?zam?k hastal?g?n? elimine etmek ve bu düzeyi sürdürmektir.
Bu amaca ulasma yolunda belirlenen hedefler:
??2010 y?l?na kadar Türkiye’de yerli virüs geçisini durdurmak.
??Ülkemize k?zam?k importasyonu sonucu gelen virüslerin yerlesmesini engellemek.
??K?zam?ga bagl? ölümleri engellemektir.
Eliminasyon Program? Stratejileri:
1. Bag?s?klama
??Rutin: tüm bölgelerde her iki dozda da >%95’e ulasmak
??9 ay – 14 yas grubuna ek bir doz k?zam?k as?s? uygulamas?, K?zam?k As? Günleri (KAG),
2003-2005 y?llar? aras?nda gerçeklestirilmistir.
??KAG s?ras?nda tespit edilen 0-59 ay (5 yas alt?) eksik as?l? çocuklar?n diger rutin as?lar?n?n
tamamlanmas? (DBT, OPV, Hepatit-B, BCG)
??Sagl?k Ocag? düzeyinde as?lama oran? %95’e ulasmam?s yerlerde kap? kap? dolasarak
eksik as?l?lar? as?lamak (Mop-up)
2. Politik kararl?l?k
3. Sürveyans
4. Sosyal mobilizasyon
MATERNAL VE NEONATAL TETANOZ (MNT) EL_M_NASYON PROGRAMI
Bu programda amaç Türkiye’de 2007 y?l? sonuna kadar Maternal Tetanoz (MT) ve
Neonatal Tetanozun (NT) ve bunlara bagl? ölümlerin elimine edilmesi ve bu düzeyin
sürdürülmesidir. Hedef, her bölgede 1000 canl? dogumda 1’in alt?nda NT vakas?n?n görülmesi ve
MT’un hiç görülmemesi ve bu durumun devaml?l?g?n?n saglanmas?d?r. Hedefler as?lama, temiz
dogum, izlem ve sürveyans olmak üzere 4 ana basl?k alt?nda ele al?nm?st?r.
1. As?lama
A. Asama–1: Eliminasyonun Saglanmas? (2006–2007)
DA_M_ GENELGE
31
a. Tüm gebelerin en az %80’ini takvime uygun olarak as?l? hale getirmek ve bebeklerin
korunmas?n? saglamak.
b. 2007 y?l? sonuna kadar MNT aç?s?ndan yüksek riskli bölgelerde destek as?lama aktiviteleri ile
MNT’nin h?zla elimine edilmesi için dogurganl?k yas grubu (15–49 yas) kad?nlar?n en az
%80’inin primer immünizasyonunu saglamak (Tetanoz As? Günleri). 2006-2007 y?llar?nda
gerçeklestirilmistir.
c. Okul döneminde yap?lan Td as?lamas?nda en az %90 oran?na ulasmak.
B. Asama–2: Eliminasyonun Sürdürülmesi (2007- )
a. Tüm bölgelerde gebe as?lamalar? oran?n? en az %80 olacak sekilde sürdürmek
b. Yüksek Riskli Bölge (YRB) degerlendirmesi güncel tutularak, bölgedeki 15–49 yas grubu
kad?nlar?n primer immünizasyonunu saglamak.
c. YRB tan?mlamas? alan bölgelerde nüfusa yeni eklenen 15–49 yas grubu kad?nlar? primer
immünizasyona almak.
d. Tüm bölgelerde, 1 yas alt? çocuklar?n en az %90’?n?n üç doz Tetanoz içeren as? ile primer
immünizasyonunu ve ayr?ca as?ya devams?zl?k oran?n?n %10’un alt?nda olmas?n? saglamak.
e. Okul Td as?lamalar?n? en az %90 oran?nda sürdürmek.
Sagl?k Ocag? Düzeyinde Yüksek Riskli Bölge Degerlendirme Semas?
Bölgede son üç
y?lda vaka
görüldü mü?
Evet
Yüksek Riskli
Hay?r
Bölgede 100 canl?
dogumda en az 1
Neonatal Bebek Ölümü
tespit ediliyor mu?
Evet Hay?r
Canl? dogum say?s?
kadar gebe tespiti
var m??
Evet
Düsük Riskli
Hay?r Sagl?k personeli
yard?m?yla yap?lan
dogumlar?n oran?
%80’in üzerinde mi?
Evet Hay?r
Düsük Riskli Yüksek Riskli
2. Temiz Dogum
Temiz dogum aktivitelerini yayg?nlast?rmak.
3. _zlem
Gebe izlemleri ile gebe tespit oran?n?n %80’e ve gebe bas?na izlem say?s?n?n 4’e
ulasmas?n? saglamak.
4. Sürveyans
a. Neonatal Bebek Ölümlerinin en az %80’ini tespit ederek tamam?n?n NT aç?s?ndan
incelenmesini saglamak,
b. Belirlenen merkezlere MNT aktif sürveyans ziyaret oran?n?n en az %80 olmas?n? saglamak,
c. “S?f?r vaka bildirimi” yapan sagl?k kuruluslar?n?n oran?n? en az %80 düzeyine ç?karmak,
d. Bildirilen tüm MNT vakalar? için vaka incelemesi yapmak,
e. Hastane kay?tlar?n?n y?lda bir kez MNT vakalar? aç?s?ndan taranmas?n? saglamak.
DA_M_ GENELGE
32
Program yay?nlanan rehber dogrultusunda yürütülmektedir.
HEPAT_T B KONTROL PROGRAMI
Hepatit B virüs enfeksiyonunun en ciddi sonuçlar? (örn: siroz, karaciger kanseri) kronik
Hepatit B virüs enfeksiyonu olan kisilerde görülür. Ayn? zamanda bu kisiler yeni enfeksiyonlar?n
olusmas?nda rezervuar görevi görürler. Bu nedenlerle Hepatit B Kontrol Program?n?n temel amac?
kronik hepatit B virüs enfeksiyonunun önlenerek, Hepatit B virüs enfeksiyonu ile iliskili kronik
karaciger hastal?g?, siroz ve hepatosellüler kanser insidans?n? azaltmakt?r.
HEDEF
2010 y?l?na kadar 5 yas alt? çocuklarda Hepatit B hastal?g? insidans?n? en az yüz binde 1’in
alt?na düsürmektir.
STRATEJ_LER
1. Rutin bebek as?lamas?; Tüm bölgelerde, 0 yas grubu Hep B as?s? 3. dozda %95 as?lama
oran?na ulasmak.
Kronik Hepatit B enfeksiyonu özellikle bebek ve erken çocukluk döneminde gelisir. Bu
nedenle rutin infant as?lamas? yüksek öncelikli stratejilerdendir. Ayr?ca rutin as?lama adolesan ve
yetiskin dönemde enfeksiyonun olusmas?n? önlemek için de gereklidir.
2. Perinatal Hepatit B virus bulas?n?n engellenmesi;
- Dogumda uygulanan Hep B as?s? 1. dozunu takip etmek
- Dogumdan sonra ilk 72 saatte, tercihen ilk 24 saatte uygulanan Hep B as?s? 1. dozda %90
as?lama oran?na ulasmak
Perinatal Hepatit B virus bulas?n?n engellenmesi için Hep B as?s?n?n ilk dozu dogumdan
sonra en yak?n zamanda, tercihen ilk 24 saat içinde yap?lmal?d?r.
3. Büyük yas gruplar?n?n catch-up (yakalama) as?lamas?;
- _lkögretime devam eden adolesan yas grubu as?lamalar?nda Hep B as?s? 3. dozda %95
oran?na ulasmak
- Risk grubu as?lamalar?: Sagl?k kurumlar?na basvurular? durumunda asag?da belirtilen risk
gruplar?na as? uygulamas? yap?l?r.
??Hasta ve hasta ç?kart?lar? ile temas? bulunan tüm sagl?k personeli,
??Sagl?k çal?sanlar?n?n yetistirildigi t?p fakülteleri, dis hekimligi fakülteleri, sagl?k meslek
yüksekokullar? vs. ögrencileri,
??Hemodiyaliz hastalar?,
??S?k kan ve kan ürünü kullanmak zorunda kalanlar,
??Damar yoluyla uyusturucu kullananlar,
??Hepatit B tas?y?c?s? ile aile içi temasl?lardan as?s?z olanlar,
??Çok say?da cinsel esi olanlar ve para kars?l?g? cinsel iliskide bulunanlar,
??Homoseksüeller,
??Hepatit B d?s?nda kronik karaciger hastal?g? olanlar,
??Cezaevleri ve ?slahevlerinde olanlar,
??Endemik bölgelere seyahat edenler,
??Berberler-kuaförler, manikür-pedikürcüler
??Zihinsel özürlü bak?mevlerinde bulunanlar,
??Yetistirme yurtlar?nda bulunan kisiler,
DA_M_ GENELGE
33
??_tfaiye personeli,
??Askerler (yüksek risk alt?ndakiler),
??Polis memurlar? (yüksek risk alt?ndakiler),
??Kazalarda ve afetlerde ilk yard?m uygulayan kisiler,
??Bu risk gruplar?n?n d?s?nda, hekimin yüksek risk nedeniyle as? yap?lmas?n? uygun buldugu
kisilere sagl?k kuruluslar?nda as? uygulamas? yap?lmal?d?r.
Ekler:
1. GBP kapsam?nda kullan?lan formlar
2. As? uygulama teknikleri
3. As? ihtiyac? belirlemeye yönelik örnekler, buzdolab? ?s?s?n?n takibi
4. AS_E _nceleme ve Bildirim Formu
5. _zleme sistemine dahil olan AS_E’ler
Form 012A
Form 012B
Form 013
Form 013B
Bölge D?s? As? Bildirim Formu
As? kart?
Bebek/Çocuk as? kart?
Eriskin Difteri Tetanoz As? Kart?
Okul As? Kart?
Ayl?k GBP Sürveyans Formu
As? _zlem Çizelgeleri
Ek 1
Dogum
Tarihi
KKK
Gün/Ay/Y?l Tarih Sonuç I II III I II III R I R I
Lot no
Lot no
Lot no
Lot no
Lot no
As?lar için ayr?lm?s bölümde üst k?sma as?n?n yap?ld?g? tarih, alt k?sma yap?lan as?n?n lot numaras? yaz?lacakt?r.
Suland?r?larak kullan?lan as?lar için as? ve suland?r?c?n?n lot no'lar? ayr? ayr? yaz?lacakt?r. DaBT-_PA-Hib as?s? için kutunun üzerindeki lot no kaydedilecektir.
As?lama tarihleri gün/ay/y?l olarak belirtilecektir.
Diger kurumlar taraf?ndan yap?l?p bildirilen/tespit edilen kamu as?lar? mavi kalemle kaydedilecektir.
Özel as?lar?n jenerik içerigi k?rm?z? kalemle kaydedilecektir.
* Çocuk ilk as?s? için geldiginde annenin gebelikteki tetanoz as?lanma durumu sorgulanarak kaydedilir.
** "Diger" bölümüne GBP kapsam? d?s?nda olan antijenler kaydedilecektir.
DaBT-_PA-Hib
Soyad?
Hane
no
S?ra
no
TC Kimlik no Baba ad?
Dogumda NT'a
kars? korunmus
Evet/Hay?r*
Diger**
0-4 YAS (0-59 AY) ASI KAYIT F_S_
BCG
PPD
Ad? Adres/Telefon
Hepatit B OPA
T.C.
SAGLIK BAKANLIGI
Form No: 012/A
_L:
_LÇE:
KURUM:
SAGLIK EV_:
Muhtarl?g?:
Sokag?:
5 YAS ÜZER_ ASI KAYIT F_S_
OPA KKK Td Td Td (15-49 Yas Kad?n)
Yap?ld?g?
Tarih
Sonuç
_lk
1
_lk
1
_lk
1
_lk
8
Diger
I II III
Lot no
Lot no
Lot no
Lot no
Lot no
As?lar için ayr?lm?s bölümde üst k?sma as?n?n yap?ld?g? tarih, alt k?sma yap?lan as?n?n lot numaras? yaz?lacakt?r.
Suland?r?larak kullan?lan as?lar için as? ve suland?r?c?n?n lot no'lar? ayr? ayr? yaz?lacakt?r.
As?lama tarihleri gün/ay/y?l olarak belirtilecektir.
Diger kurumlar taraf?ndan yap?l?p bildirilen/tespit edilen kamu as?lar? mavi kalemle kaydedilecektir.
Özel as?lar?n jenerik içerigi k?rm?z? kalemle kaydedilecektir.
* "Diger" bölümüne GBP kapsam? d?s?nda olan antijenler kaydedilecektir.
PPD
TC Kimlik no
S?ra
No
Hane
No
Soyad? Ad? Adres/Telefon Diger*
Dogum
Tarihi
Gün/Ay/Y?l
Baba Ad?
Hepatit B
T.C.
SAGLIK BAKANLIGI
Form No: 012/B
Td1 Td2 Td3 Td4 Td5
Gebe Gebe Gebe Gebe Gebe Gebe
Degil
Gebe
Degil
Gebe
Degil
Gebe
Degil
Gebe
Degil
_L:
_LÇE:
KURUM:
SAGLIK EV_:
Muhtarl?g?:
Sokag?:
T.C. YIL:______________
SAGLIK BAKANLIGI ASI SONUÇLARI Ç_ZELGES_ AY:______________
Form no: 013
_L:__________________________ TOPLAM NÜFUS:___________________________
_LÇE/TSM:____________________ 0-11 AY BEBEK NÜFUSU:_____________________
KURUM/AH:__________________ AYLIK 0-11 AY BEBEK NÜFUSU:_______________
Uygulama
I
II
III
R
I
I
II
III
R
I
R
BD B_ T
II
III
Td1
Td2
Td3
Td4
Td5
TOPLAM Hep B
TOPLAM Td
D_GER Td
KIZAMIKÇIK ASISI
GEBE
BCG ASISI
GEBE DEG_L
15-49 YAS KADIN
Td ASISI
PPD
ASI
TOPLAM DaBT-_PA-Hib
ORAL POL_O
ASISI
YAS GRUPLARINA GÖRE YAPILAN ASI DOZLARI
TOPLAM
0 YAS
(0-11 ay)
2-4 YAS
(24-59 ay)
5-9 YAS 10-14 YAS 15 YAS ve Üzeri
KIZAMIK
KIZAMIKÇIK
KABAKULAK
ASISI
TOPLAM POL_O
Hib ASISI
TOPLAM Hib
TOPLAM KKK
1 YAS
(12-23 ay)
DaBT-_PA-Hib
ASISI
HEPAT_T B ASISI
I
Hepatit B as?s?n?n 0-11 ay grubuna 1. doz uygulamas? bölge d?s?nda (hastane, diger kurumlar) yap?ld? ise BD sütununa, kendi kurumunuzda yap?ld? ise B_
(Bölge içi) sütununa yaz?lacakt?r. BD ve B_ sütunlar?n?n toplam? T(Toplam) sütununda belirtilecektir.
Okul Td ASISI
Ampul yada
Sisedeki Doz
Say?s?
Geçen
Dönemden
Devreden
Bu Dönem
_çinde
Gelen
Bu Dönem
_çinde
Aç?lan
Bu Dönem
_çinde _mha
Edilen
Fire
Yüzdesi
Gelecek Döneme
Devreden
(G) _htiyaç
(A) (B) (C) (D) (E) (F) S.O. S.M. (H)
Hib
KKK
Kuduz
Tetanoz
Difteri
Kuduz
Akrep
Y?lan
1 cc enj.
2 cc enj.
Enjektör At?k Kutusu
(A) sütununa eldeki as?lar?n her bir ampul ya da sisesinde kaç doz oldugu yaz?lacakt?r.
(B),(C),(D),(E),(G) ve (H) sütunlar? doz say?s? degil, ampul ya da sise say?s? olarak doldurulacak?r.
(E) sütununa yaln?zca soguk zincirde k?r?lma, miyad?n dolmas? vb. nedenlerle imha edilen ampul ya da sise say?s? yaz?lacakt?r.
(D),(F) ve (H) sütunlar? asag?daki sekilde hesaplanarak doldurulacakt?r.
- Dönem içinde aç?lan (D) = (B) +(C) – (E)+(G)
(D) x (A) - Uygulanan doz say?s?
- Fire yüzdesi (F) =-------------------------------------------------------------x100
(D) x (A)
(Ayl?k 0-11 ay hedef nüfus x doz say?s? ) x ( 1+ fire yüzdesi) x rezerv stok (1.25)
- GBP As? _htiyac? (H) =---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- - Depo mevcudu(G)
1/10/20 (A)
- GBP D?s? _htiyaç (H) = (D) x 1.25 – G
Formu Düzenleyen/Tarih Onaylayan/Tarih
K?zam?k
K?zam?kç?k
C_NS_
ASILARIN ve SERUMLARIN TÜKET_M, STOK VE _HT_YAÇ DURUMU
S
E
R
U
M
L
A
R
DaBT-_PAHib/
DBT
OPA
PPD
Hepatit B
DT
Td
A
S
I
L
A
R
BCG
Form no: 013/B
_L:__________________________
_LÇE/TSM:____________________ YIL:______________
KURUM/AH:__________________ AY:______________
YAS GRUPLARINA GÖRE YAPILAN ASI DOZLARI
Uygulama
0 YAS
(0-11 ay)
2-4 YAS
(24-59 ay)
5-9 YAS 10-14 YAS
15 YAS ve
Üzeri
TOPLAM
I
II
III
R
TOPLAM
I
II
III
R
TOPLAM
I
II
III
R
TOPLAM
I
R
TOPLAM
I
II
III
Formu Düzenleyen/Tarih Onaylayan/Tarih
TOPLAM
DBT/DaBT
_ÇEREN
ASILAR
Hib _ÇEREN
ASILAR
KIZAMIK
KIZAMIKCIK
KABAKULAK
POL_O
_ÇEREN
ASILAR
1 YAS
(12-23 ay)
T.C.
ÖZEL HEK_M ASI UYGULAMALARI
SAGLIK BAKANLIGI
HEPAT_T B
ASI
BÖLGE DISI ASI B_LD_R_M FORMU
Ad? Soyad?:
T.C. Kimlik no:
Dogum tarihi:
Baba ad?:
Anne ad?:
Adres:
Tlf no:
Bagl? oldugu
Sagl?k Ocag?/Aile Hekimi:
YAPILAN ASI/ASILAR:
ASI DOZU TAR_H ASI LOT NO SULANDIRICI LOT NO
As?n?n yap?ld?g? kurum:
As?y? yapan: Onaylayan:
BEBEK/ÇOCUK ASI KARTI
BEBEK/ÇOCUK ASI KARTI ÖN YÜZ
BEBEK/ÇOCUK ASI KARTI ARKA YÜZ
Td ASI KARTI
ER_SK_N D_FTER_-TETANOZ (Td) ASI KARTI ÖN YÜZ
T.C.
SAGLIK BAKANLIGI
ER_SK_N D_FTER_-TETANOZ ASI KARTI
ADI SOYADI
BABA ADI
Evli ise önceki
soyad?
DOGUM
TAR_H_
GÜN/AY/YIL TC Kimlik no:
ADRES
SAGLIK
KURUMU
012 B s?ra no
*Lütfen bu kart? saklay?n?z her gelisinizde getiriniz.
ASILI KADIN SAGLIKLI BEBEK
ER_SK_N D_FTER_-TETANOZ (Td) ASI KARTI ARKA YÜZ
ER_SK_N D_FTER_-TETANOZ
ASILAMA TAKV_M_
Doz Zaman? Uygulama
tarihi
Tekrar
gelecegi
tarih
Td 1 _lk kars?lasma ...../...../....... ...../...../.......
Td 2 Td 1’den en az 4 hafta sonra ...../...../....... ...../...../.......
Td 3 Td 2’ den en az 6 ay sonra ...../...../....... ...../...../.......
Td 4 Td 3’ten en az 1 y?l sonra ...../...../...... ...../...../.......
Td 5 Td 4’ten en az 1 y?l sonra ...../...../....... ...../...../.......
ASI HASTALIKLARDAN KORUR
OKUL ASI KARTI
OKUL ASI KARTI ÖN YÜZ
T.C.
SAGLIK BAKANLIGI
OKUL ASI KARTI
ADI SOYADI
BABA ADI ANNE ADI
DOGUM
TAR_H_
GÜN/AY/YIL TC Kimlik no:
ADRES
SAGLIK
KURUMU
012 B s?ra no
Lütfen bu kart? saklay?n?z, as?lama günlerinde yan?n?zda
bulundurunuz.
AKILLI ÇOCUK, ASILI ÇOCUK
OKUL ASI KARTI ARKA YÜZ
_lkögretim 1. s?n?f _lkögretim 8. s?n?f
Yap?lan as?
Uygulama
tarihi
Yap?lan as?
Uygulama
tarihi
Tetanoz difteri(Td) ...../...../....... Tetanoz difteri ...../...../.......
Polio (OPA) ...../...../.......
KKK
(K?zam?k, K?zam?kç?k,
Kabakulak)
...../...../.......
_L:__________________________
KURUM/AH:__________________
1 2 3 1 2 3 1 2 3 1 2 3 1 2 3 1 2 3 1 2 3
Difteri
Bogmaca Olas?
Bogmaca Kesin
K?zam?k Olas?
K?zam?k Kesin
K?zam?kç?k
Kabakulak
Hib menenjiti
Hepatit B
Tetanoz (>1ay)
N. Tetanoz**
Bu formla bildirilen vaka say?lar? Form 017A ve Form 017C ile uyumlu olmal?d?r. Vakalar?n as?lanma durumu ayr?nt?l? olarak arast?r?lmal?d?r.
* Bulas?c? hastal?klar?n ihbar? ve bildirim sistemi standart tan?, sürveyans ve laboratuvar rehberi'nde yer alan vaka tan?mlar?na uygun olmal?d?r.
** Bir aydan küçük çocuklar içindir. Annenin tetanoz toksoidi ile as?lanma durumunu kaydedin.
Tarih
DÜZENLEYEN ONAYLAYAN
Ad? ve Soyad? Ad? ve Soyad?
VAKALARIN YAS GRUBU VE ASILAMA DURUMU
TOPLAM VAKA
SAYISI
HASTALIK*
AYLIK GBP SÜRVEYANS FORMU
_LÇE/TSM____________________ ………………….. SAGLIK MÜDÜRLÜGÜ
YIL:
AY:
30 Yas +
As?s?z
As?l?
_mza
Ünvan?
_mza
Tarih
Ünvan?
Bilinmiyor
Kart
Anamnez
20-29 Yas
As?s?z
As?l?
Bilinmiyor
Kart
Anamnez
15-19 Yas
As?s?z
As?l?
Bilinmiyor
Kart
Anamnez
10-14 Yas
As?s?z
As?l?
Bilinmiyor
Kart
Anamnez
5-9 Yas
As?s?z
As?l?
Bilinmiyor
Kart
Anamnez
1-4 Yas
As?s?z
As?l?
Bilinmiyor
Kart
Anamnez
0-11 Ay
As?l?
Kart
As?s?z
Bilinmiyor
Anamnez
Ayl?k Hedeflenen Nüfus
% 100
% 50
% 75
% 25
Ayl?k as?lama
say?s?
Y?ll?k kümülatif
toplam
Ayl?k as?lama
say?s?
Y?ll?k kümülatif
toplam
_li:
Kurum Ad?:
Y?l?:
Y?ll?k hedef nüfus:
Y?ll?k hedeflenen as?lama oran?:
As? _zlem Çizelgesi
Hep B 1
Hep B 3
Ayl?k Hedeflenen Nüfus
% 100
% 50
% 75
% 25
Ayl?k as?lama
say?s?
Y?ll?k kümülatif
toplam
Ayl?k as?lama
say?s?
Y?ll?k kümülatif
toplam
_li:
Kurum Ad?:
Y?l?:
Y?ll?k hedef nüfus:
Y?ll?k hedeflenen as?lama oran?:
As? _zlem Çizelgesi
BCG
Ayl?k Hedeflenen Nüfus
% 100
% 50
% 75
% 25
Ayl?k as?lama
say?s?
Y?ll?k kümülatif
toplam
Ayl?k as?lama
say?s?
Y?ll?k kümülatif
toplam
_li:
Kurum Ad?:
Y?l?:
Y?ll?k hedef nüfus:
Y?ll?k hedeflenen as?lama oran?:
As? _zlem Çizelgesi
KKK

Ayl?k Hedeflenen Nüfus
% 100
% 50
% 75
% 25
Ayl?k as?lama
say?s?
Y?ll?k kümülatif
toplam
Ayl?k as?lama
say?s?
Y?ll?k kümülatif
toplam
_li:
Kurum Ad?:
Y?l?:
Y?ll?k hedef nüfus:
Y?ll?k hedeflenen as?lama oran?:
As? _zlem Çizelgesi
As? uygulama teknikleri
As? ad? BCG DaBT-IPA-Hib/DT/Td/Hep B/Hib KKK/K?zam?k/K?zam?kç?k OPA
Uygulama
yeri
Sol omuz bölgesi
12 aya kadar uylugun orta d?s k?sm?,
daha büyüklerde üst kolun d?s k?sm?nda
deltoid kas
Üst kolun d?s k?sm?nda deltoid kasa uyan bölge Oral
Uygulama
sekli
Cilt içine enjeksiyon
Intramusküler
enjeksiyon
Subkutan
enjeksiyon
Oral
damlal?k
Doz
0 yasta 0,05 ml,
1 yas üzerinde 0.1 ml
0.5 ml
Hep B 10 yas ve üzerinde 1 ml
0.5 ml 2 damla
Tipi Toz + Suland?r?c? Kullan?ma haz?r/Toz+Suland?r?c? Toz + Suland?r?c? Oral damlal?kl? flakon
Görünüm
Beyaz, içinde sallan?nca
kaybolan çökeltinin
bulundugu bulan?k s?v?
Beyaz, içinde sallan?nca kaybolan
çökeltinin bulundugu bulan?k s?v?
Berrak, hafif sar? s?v?
Berrak, pembe ya da turuncu
s?v?
Ek 2
.
2
_gnenin farkl? pozisyonlar?
Bebeklere IM enjeksiyon uygulamas? semas?
Deltoid kas?ndan yap?lacak as?larda uygulama semas?
1
As? ihtiyac? belirlemede örnekler;
Örnek 1.
Sagl?k Ocag? ve Aile Hekimligi Düzeyinde
a) Sagl?k Ocag?nda Form 013’ler personel eksikligi nedeniyle simdiye kadar güvenilir
sekilde doldurulmam?st?r. Bu y?l yap?lan ETF çal?smas?na ve aile hekimligine kay?t olan
bebek say?lar?na göre sagl?k ocag? ve aile hekimligi bölgesindeki 0–11 ay bebek say?s?
680’dir. Sagl?k Müdürlügünden ayl?k as? talebinde bulunulacakt?r. 20 dozluk BCG as?lar? için
ihtiyaç hesab?;
Uygulanacak yaklas?k doz say?s? = (Hedef nüfus / 12) x As? takvimindeki doz say?s? x (1 +
Fire yüzdesi)
= (680/ 12) x 1 x 1.80 (BCG için firenin %80 oldugunu
varsayarsak)
= 102 doz
Gerekli flakon say?s? = Bulunan ihtiyaç / Flakondaki doz say?s?
= 102 / 20 (BCG flakon dozu)
= 5.1 flakon
Ç?kan sonuç bir üstteki tam say?ya yuvarlan?r. Kullan?lmas? beklenen BCG flakon say?s?
“6”d?r.
b) Ayn? Sagl?k Ocag?nda ve Aile Hekimliginde 5’li karma as? için ayl?k ihtiyaç
hesaplamas? ise su sekildedir;
Uygulanacak yaklas?k doz say?s? = (Hedef nüfus / 12) x As? takvimindeki doz say?s? x (1 +
Fire yüzdesi)
= (680/ 12) x 4 (Rapel dâhil) x 1.05 (5’li karma as? için
firenin %5 oldugunu varsayarsak)
= 238 doz
5’li karma as? tek dozluk kullan?ma haz?r flakonlar halinde oldugundan 238 doz 5’li karma as?
talebinde bulunulacakt?r.
Örnek 2.
_l Sagl?k Müdürlügü düzeyinde
Bir sevkiyat dönemi (3 ayl?k ihtiyaç) için BCG as?s? il maksimum stok hesab?;
Geçen y?l ayn? dönemde kullan?lan BCG miktar? = 7700 doz
Mevcutta bulunan as? miktar? = 2600 doz (Rezerv stok dahil)
Bu y?l ayn? dönemde kullan?lmas? planlanan miktar = 7500 doz
Rezerv stok = 7500 / 3 = 2500 doz
Maksimum stok = 7500 + 2500 = 10.000 doz
Ismarlanacak olan miktar = Maksimum stok – mevcutta bulunan doz
= 10.000 – 2600
=7400 doz
Ek 3
2
_lde geçen y?l ayn? dönemde kullan?lan as? miktar? al?nd?g?ndan fire pay? da hesaba zaten
dâhil edilmistir, tekrar fire eklemeye gerek yoktur.
Örnek 3.
_l Sagl?k Müdürlügü düzeyinde
Bir sevkiyat dönemi için OPA il maksimum stok hesab?;
Toplam il nüfusu 456.000, geçen y?l ayn? dönemde 0–5 yas grubuna mop-up çal?smas?
oldugundan kullan?lan as? miktar? çok fazla, bu yüzden bu miktar? almak sagl?kl? degil. Bu
nedenle toplam il nüfusunun %3’ü al?narak yaklas?k 0–11 ay hedef nüfus belirlenir. Bulunan
rakam 12’ye bölünerek ayl?k hedef nüfus bulunur.
Hedef nüfus = Toplam Nüfus x 0.03
= 456.000 x 0.03 = 13.680
Ayl?k hedef nüfus = 13.680 / 12 = 1140
Depoda bulunan OPA say?s? = 1600 doz
Uygulanacak olan formül = [(Hedef nüfus x doz say?s?) x (1+ fire yüzdesi) x (3 +
rezerv stok)] – Depo stok
Fire yüzdesi = 1+ fire yüzdesi; fire pay?n?z?n %20 oldugunu düsünüyorsan?z bunu 0.20
olarak düsünüp bu basamaga, 1 + 0.20 = 1.20 yaz?lmas? gerekir.
Ayl?k kullan?lmas? planlanan OPA say?s? = Ayl?k hedef nüfus x Uygulanacak doz say?s?
= 1140 x 4 (rapel doz dahil)
= 4560
Fire pay? eklenerek = 4560 x 1.20
= 5472
Üç ayl?k maksimum stok = 3 ayl?k ihtiyaç + 1 ayl?k rezerv stok
= 5472 x (3 + 1)
= 5472 x 4 = 21.888
Ismarlanacak olan miktar = Maksimum stok – mevcutta bulunan doz
= 21.888 – 1600
= 20.288 doz
Örnek 4.
Sagl?k Ocag? ve TSM düzeyinde
Okul as?lamalar? için ihtiyaç hesaplanmas?;
Sagl?k kurulusu, bölgesinde bulunan okullarda as? uygulanacak olan yas gruplar?n?n
s?n?f mevcutlar?n? okul müdürlüklerinden al?r ve hedef nüfusunu tespit etmis olur. Tespit
edilmis olan hedef nüfusa fire pay? eklenerek o as? için talep edilecek miktar belirlenir. Okul
as?lamalar? için yap?lacak hesaplamalara rezerv stok miktar?n?n ilave edilmesi
gerekmemektedir.
3
Okul Td ve OPA as?lamalar? için ihtiyaç hesaplamas?;
_lkögretim birinci s?n?f mevcudu: 240,
_lkögretim sekizinci s?n?f mevcudu: 300,
OPA as?s? için fire yüzdesinin % 15, Td as?s? için fire yüzdesinin %20 oldugu bir
önceki y?l yap?lan as?lama çal?smalar?ndan tespit edilmistir.
OPA okul dönemi çocuklar?nda ilkögretim birinci s?n?f ögrencilerine tek doz olarak
uygulanmaktad?r.
OPA _htiyac? = 1. s?n?f mevcudu x (1+ fire yüzdesi)
= 240 x 1,15
= 276 doz
Td as?s? okul dönemi çocuklar?nda ilkögretim birinci ve sekizinci s?n?f ögrencilerine
tek doz olarak uygulanmaktad?r.
Td ihtiyac? = (1. s?n?f mevcudu + 8. s?n?f mevcudu) x (1+ fire yüzdesi)
= (240 + 300) x (1 + 0,20)
= 540 x 1,20
= 648 doz
As? firesi hesaplama örnegi;
Ay baslang?c?nda Sagl?k Ocag?nda/Aile Hekimligi biriminde 40 doz OPA
bulunmaktad?r. Ayl?k sevkiyatta ise 200 doz as? gelmistir. Ay içerisinde 130 çocuk as?lanm?s
ve dönem sonunda ise elde 60 doz as? kalm?st?r.
A = Ampul yada sisedeki doz say?s?
B = Geçen dönemden devir eden flakon say?s?
C = Bu dönem içerisinde gelen flakon say?s?
D = Bu dönem içerisinde aç?lan flakon say?s?
E = Bu dönem içerisinde imha edilen yada k?r?lan flakon say?s?
G = Gelecek döneme devir eden flakon say?s?
As? fire yüzdesi = (D X A) – Uygulanan as? dozu say?s? x 100
(D) X (A)
(8 x 20) –130
As? fire yüzdesi = ---------------------- x 100
(8 x 20)
As? fire yüzdesi = % 18,75
4
Buzdolab? ?s?s?n?n takibi;
Buzdolab? ?s?s?n?n takibi için en az 1 termometre ve bir ?s? takip çizelgesi gereklidir. Is?
takip çizelgesini izlerken su hususlara dikkat edilmelidir;
??Buzdolab?n?n ?s?s? günün en soguk saatlerinde +2ºC ile +4ºC aras?nda olacak sekilde
ayarlanmal?d?r.
??Sabah ve aksamlar? termometre kontrol edildiginde +2ºC ile +8ºC aras?nda ise
termostat dogru ayarlanm?st?r.
??Buzdolab? ?s?s? sabah ve aksam olmak üzere, hafta sonlar? da dâhil günde en az 2 kez
kontrol ederek kaydedilmelidir.
??K?s aylar?nda yaln?zca gündüz ?s?t?lan sagl?k kurumlar?nda bulunan buzdolaplar?
gece en soguk zamanda da kontrol edilerek termostat ayar? gerekiyorsa artt?r?lmal?d?r
çünkü d?s ortam ?s?s?n?n 0ºC’ye yaklast?g? durumlarda buzdolab? ?s?s? da kolayl?kla
0ºC’nin alt?na iner.
??S?cak iklimlerin hüküm sürdügü bölgelerde buzdolab? günes gören pencere
kenarlar?na yerlestirilmemeli, odan?n daha serin olan bölgelerine yerlestirilmelidir.
Böylece termostat? ayarlamak daha kolay olacakt?r.
??D?s ortam ?s?s? degisikliklerinin çok fazla oldugu, gece ile gündüz fark?n?n buzdolab?
?s?s?n? +2ºC ile +8ºC aras?nda kontrol etmede zorluk yaratt?g? durumlarda
buzdolab?n?n içerisindeki tuzlu su dolu su kaplar?n?n say?s? art?r?lmal?d?r. Bu
yöntemle gün içerisindeki k?sa dalgalanmalar engellenmis olunur.
Buzdolab?n?n ?s?s? çok yüksek seyrediyorsa (+8ºC’nin üzerinde);
??Buzdolab?n?n dogru olarak çal?st?g?ndan emin olunmal?d?r.
??Buzdolab?n?n kap?s?n?n dogru olarak kapand?g?ndan emin olunmal?d?r. Kap?n?n
contalar? deforme olmus olabilir.
??Buzluk k?sm?nda bulunan as?r? karlanma sogutucu bölüme ?s? geçisini engelliyor
olabilir. Buzluktaki kar kal?nl?g? 0,5 cm.yi geçmisse mutlaka karlanma çözülmelidir.
??Buzdolab?n?n termostat? daha soguk ayara getirilmelidir.
??Buzdolab? bozulmus ve +2ºC ile +8ºC aras? ?s?y? saglayam?yorsa tamir ettirilmeli
veya yeni bir buzdolab? saglanmal?d?r.
??Elektrik kesintilerinden sonra tekrar buzdolab? çal?st?r?l?rken termostat? daha soguk
derecelere ayarlanmamal?d?r, donmaya kars? hassas olan as?lar donabilir.
??Sagl?k kurumuna yeni as? sevkiyatlar?nda buzdolab?n?n termostat? daha soguk
ayarlara getirilmemelidir, as?lar donabilir.
Buzdolab?n?n ?s?s? çok düsük seyrediyorsa (+2ºC’nin alt?nda);
??Buzdolab?n?n termostat? daha s?cak ayara getirilmelidir.
??Buzluk k?sm?n?n kapag?n?n uygun olarak kapan?p kapanmad?g? kontrol edilmelidir.
??Buzdolab?nda bulunan su bidonlar?n?n say?s? art?r?lmal?d?r.
??Donmaya kars? hassas olan as?lar (çalkalama testi ile) kontrol edilmelidir. Donmus
iseler derhal imha edilmelidir.
??Donma, as?lar için hafif ?s? art?s?ndan daha zararl?d?r.
5
Üstten sogutmal? bir buzdolab? için as? yerlesim semas?
ASI SONRASI _STENMEYEN ETK_ B_LD_R_M VE _NCELEME FORMU
Bu form, as? uygulanan bir kiside, as? sonras? ortaya ç?kan bilinen as? yan etkileri ya da as? uygulamas?ndan sonra
ortaya ç?kan ve as?ya bagl? oldugu düsünülen herhangi bir istenmeyen t?bbi olay için doldurulacakt?r. C_DD_,
KÜMELENME, TOPLUMDA KAYGI YADA OLUMSUZ PROPAGANDA NEDEN_ OLAN DURUMLARDA
TELEFONLA AC_LEN _L AS_E _ZLEM S_STEM_ SORUMLUSUNA B_LD_R_M YAPILMALIDIR.
_l: Bildirimi Yapan Sagl?k Kurulusunun Ad?:
Vakan?n
Ad?-Soyad?: Adresi:
Dogum Tarihi:
Cinsiyeti: _ E _ K
Baba Ad?:
Tel:
Bilinen bir kronik
hastal?g? var m??
_ Hay?r _ Evet
( yaz?n?z)....................
As?lama s?ras?nda bir
hastal?g? var m?yd??
_ Hay?r _ Evet
(yaz?n?z)....................
As?lama s?ras?nda kulland?g?
ilaç var m?yd??
_ Hay?r _ Evet
(yaz?n?z)....................
Allerji öyküsü var m??
_ Hay?r _ Evet
(yaz?n?z)....................
AS_E görüldügü dönemde yap?lan as?(lar)
Ad?- kaç?nc? doz oldugu
(örn.DaBT-_PA-Hib I)
As?n?n uygulanma
sekli
Uygulanan vücut
bölgesi
Üretici Firma Lot
numaras?*
Son Kullanma
Tarihi*
1.
2.
3.
4.
5.
Kullan?lan Suland?r?c?(lar)
Ad? Üretici Firma Lot Numaras?* Son Kullanma Tarihi*
1.
2.
3.
* Formu dolduran hekim as?n?n uyguland?g? birimde çal?sm?yorsa, _l AS_E _zlem sorumlusu taraf?ndan ilgili sagl?k ocag? /sagl?k kurulusu
ile görüsülerek doldurulacakt?r.
As?(lar)n?n Uyguland?g? Tarih (Saat):
As?(lar)n?n uyguland?g? yer (isim ve yer belirtiniz):
_ Sagl?k Ocag?..................................
_ Hastane .........................................
_ Evde gezici ekip taraf?ndan
_AÇSAP .......................................
_As? istasyonu ..............................
_Muayenehane ………………….
_VSD..............................................
_Aile hekimi ...............................
_Diger (yaz?n?z).............................
As? Sonras? _stenmeyen Etki
_Bakteriyel abse _Lenfadenit _Ensefalopati / Ensefalit
_Steril abse _Yayg?n BCG Enfeksiyonu _Konvülsiyon
_Ciddi lokal reaksiyon _BCG Osteiti _Akut paralizi
_Akut allerjik reaksiyon _Sepsis _Trombositopeni
_Anafilaksi _Toksik Sok Sendromu _Hipotonik-Hiporesponsif Atak
_Artrit _Aseptik Menenjit _Apne -Bradikardi
_ Diger (.....................................)
Yukar?da isaretlenen _stenmeyen Etkiyi(leri) tarif ediniz (Klinik gidis, varsa tedavi dahil vs.) (Ek bir
sayfa kullanabilirsiniz)
Daha Önce As?lanma Hikayesi (Form 012A/B kayd? eklenebilir)
DBT I ../../…. OPA I ../../…. Hep B I ../../…. Hib I ../../…. Td 1 ../../….
DBT II ../../…. OPA II ../../…. Hep B II ../../…. Hib II ../../…. Td 2 ../../….
DBT III ../../…. OPA III ../../…. Hep B III ../../…. Hib III ../../…. Td 3 ../../….
DBT R ../../…. OPA R ../../…. BCG ../../…. Hib R ../../…. Td 4 ../../….
OPA Okul ../../…. Td 5 ../../….
DaBT-_PA-Hib I ../../…. KKK I ../../…. Diger ../../….
DaBT-_PA-Hib II ../../…. KKK II ../../…. ………. ../../….
DaBT-_PA-Hib III ../../…. K?zam?k ../../…. ………. ../../….
DaBT-_PA-Hib R ../../…. K?zam?kç?k ../../…. ………. ../../….
Ek 4 Ön yüz
_stenmeyen etkinin ortaya ç?k?s tarihi: ___/___/______
_stenmeyen Etki Nedeniyle
Vaka sevk edildi mi? _ Hay?r _ Evet (hangi sagl?k kurulusuna?) …………......................
Vakaya tedavi gerekti mi? _ Hay?r _ Evet (nerede?) ……………………………......................
Vaka hastaneye yatt? m?? _ Hay?r _ Evet (hangi hastane?) ……………………......................
Vaka öldü mü? _ Hay?r _ Evet (nerede?) ………………………………..................
Formu Düzenleyen Kisinin:
Ad?- Soyad?, Ünvan?: Çal?st?g? yer:
Adresi: Tel: e-posta:
Tarih: _mza:
Formu en k?sa sürede (24 saati geçmeyecek sekilde) _l AS_E _zlem Sorumlusuna iletiniz.
_l Sagl?k Müdürlügü (_l AS_E _zlem Sistemi Sorumlusu) Taraf?ndan Doldurulacak
Bildirimin ulast?g? tarih: __/__/____ _ncelemenin baslat?ld?g? tarih: __/__/____
As?/ Suland?r?c?/Enjektör Numunesi al?nd? ise
Numunenin tipi Al?n?s tarihi Gönderilme tarihi Gönderildigi yer Sonuç
1.
2.
3.
_nceleme sonucu konulan tan?:
Toplum arast?rmas? yap?ld? m?? _ Hay?r _ Evet ise As?l? vaka say?s? …… As?s?z vaka say?s? …..
AS_E Nedeni:
?Program Hatas?
_Steril Olmayan Enjeksiyon
_As?n?n yanl?s haz?rlanmas?
_Yanl?s yoldan uygulama
_Yanl?s yere uygulama
_As?n?n tas?nma/depolama
hatas?
_Diger........................................
?As? Yan Etkisi
_As? lot problemi
_Beklenen as? yan etkisi
_Diger...........................
?Rastlant?sal
_As?lanmam?s olanlarda
da benzer tablonun
olmas? ya da ayn? zamana
denk gelen baska bir
hastal?k
_Diger.............................
?Enjeksiyon
reaksiyonu
?Bilinmeyen
AS_E nedeninin s?n?flamas?
_ Kesin/kuvvetle olas? _ Olas? _ Zay?f Olas? _ Uyumlu degil _ AS_E degil (_lgisiz) _ S?n?fland?r?lamayan
(AS_E nedeni rastlant?sal degilse) _stenmeyen etkiye neden olan as?/as?lar: .......................................................
Herhangi bir önlem al?nd? m?? _ Hay?r _ Evet ( aç?klay?n?z)....................................
AS_E’nin tekrarlamamas? için yap?lanlar:
_l AS_E _zlem Sorumlusunun:
Ad?- Soyad?, Ünvan?: Çal?st?g? yer:
Adresi: Tel: e-posta:
Tarih: _mza:
Ek 4 Arka yüz
_zleme Sistemine Dahil Olan AS_E’ler
1. Lokal reaksiyonlar
As?dan sonra 48 saat içinde ortaya ç?kan Ciddi Lokal Reaksiyon
As?dan sonra 2-7 gün içinde ortaya ç?kan Enjeksiyon yerinde abse (Bakteriyel /steril)
As?dan sonra 2 hafta – 6 ay içinde ortaya ç?kan Lenfadenit
2. Sinir Sistemi ile _lgili _stenmeyen Etkiler
OPA’dan sonra 4-30 gün (temasl?larda 4 -75 gün)
içinde ortaya ç?kan
Paralitik poliomiyelit
K?zam?k bilesenli as?lar? takiben 5-12 gün, DaBT-
_PA-Hib as?s?n? takiben 72 saat içinde ortaya
ç?kan
Konvülsiyon
K?zam?k bilesenli as?lar? takiben 5-15 gün içinde
ortaya ç?kan
Ensefalopati/Ensefalit
DaBT-_PA-Hib as?s?n? takiben 7 gün içinde ortaya
ç?kan
Ensefalopati
Tetanoz bilesenli as?lardan sonra 2-28 gün içinde
ortaya ç?kan
Brakial nevrit
As?dan sonra 0-6 hafta içinde ortaya ç?kan Diger paraliziler
Kabakulak bilesenli as?lar? takiben 15-21 gün
içinde ortaya ç?kan
Aseptik menenjit
3. Diger _stenmeyen Etkiler
As?dan sonra 1 saat içinde ortaya ç?kan Anafilaksi
As?dan sonra birkaç saat içinde ortaya ç?kan Toksik Sok Sendromu
As?dan sonra 4 saat içinde ortaya ç?kan (deri
bulgular? daha geç görülebilir)
Akut allerjik reaksiyonlar
DaBT-_PA-Hib as?s?ndan sonra 24 saat içinde
ortaya ç?kan
Hipotonik-hiporesponsif atak
As?dan sonra 1 hafta içinde ortaya ç?kan Sepsis
K?zam?kç?k bilesenli as?larlardan sonra 1-3 hafta
içinde ortaya ç?kan
Artrit
K?zam?k bilesenli as?lardan sonra 1-6 hafta içinde
ortaya ç?kan
Trombositopeni
DaBT-_PA-Hib as?s?ndan sonra 24 saat içinde
ortaya ç?kan
Apne - Bradikardi
BCG as?s?ndan sonra 1 – 12 ay içinde ortaya ç?kan Yayg?n BCG enfeksiyonu
BCG as?s?ndan sonra 1-12 ay içinde ortaya ç?kan BCG Osteiti
Zaman s?n?r? olmaks?z?n Yukar?da sunulan hastal?klar haricinde sagl?k
personeli ya da toplum taraf?ndan as?lamayla
ilgisi oldugu düsünülen;
a) *Ciddi olgular
b) Kümelenme,
c) Toplumda ciddi kayg? ya da olumsuz
propaganda nedeni olan durumlar AS_E
kapsam?nda incelenmelidir.
*Ciddi AS_E: Ölüm, sakatl?k, konjenital anomali ile sonuçlanan veya hastanede yatma
gerektiren AS_E dir.
Ek 5